shkolakz.ru 1
МИЛЛИЙ МЕДЖЛИС


«Ана тили огърунда куреш!» программасыны

омюрге кечирюв хусусында

КЪАРАРЫ


2011 с. март 21 Акъмесджит ш.


Бир сыра Къурултай делегатлары ве Миллий Меджлис азалары ана тилимизнинъ вазиети гъает фена олгъаныны ве бу вазиетни тюзетмек зарурлыгъыны къайд этмектелер. Бу адалетли къайдларны козь огюне аларакъ, «Ана тили огърунда куреш!» программасыны джанландырув ве бу муим ишни темелли-тертипли ёлуна къоюв макъсадынен Миллий Меджлис къарар бере:

1. Миллий Меджлис тарафындан эвельден къабул олунгъан «Ана тили огърунда куреш!» программасына кирсетильген тюзетювлер ве къошмалар тасдыкълансын.

2. Мезкюр Программа бутюн ерли ве региональ меджлислерге эм де кърымтатарлар топлу чалышкъан идарелерге, муэссиелерге, окъув юртларына, джемаат тешкилятларына еткизильсин ве онынъ омюрге кечирильмеси ичюн эр тюрлю чарелер корюльсин.

3. «Ана тили огърунда куреш!» программасыны джанландырмакъ, онынъ омюрге кечирильмесини, онен огърашкъан бирлештирмек ве бир ёнелиште, бир макъсатнен иш алынып барылмасыны темин этмек ичюн языджылардан, маариф хадимлеринден, журналистлерден, медениет ве джемаат эрбапларындан ибарет даима арекет этиджи кениш векялетли махсус комиссиянынъ ашагъыдаки эркяны тасдыкълансын ве онынъ вазифелери бельгиленсин.

4. Комиссиянынъ реиси оларакъ Миллий Меджлис реисининъ гуманитар, икътисадий ве ичтимаий меселелер боюнджа муавни Ремзи Ильясов тасдыкълансын.


Къырымтатар Миллий Меджлисининъ Реиси Мустафа Джемилев


«Ана тили огърунда куреш!» программасыны

омюрге кечирюв боюнджа даима арекет этиджи

кениш векялетли комиссиянынъ

Э Р К Я Н Ы

1. Ремзи Ильясов – Миллий Меджлис реисининъ муавини, Къырым Юкъары Шурасында сюргюн олунгъан гражданларнынъ ишлери боюнджа комитетнинъ реиси (реис).


2. Бекир Мамутов – Миллий Меджлис Президиумынынъ азасы, «Къырым» газетасынынъ баш муаррири (реис муавини).

3. Риза Фазыл – Къырымтатар языджылары бирлигининъ реиси (кятип).

4. Зарема Сулейманова – КъМДж Тасиль ве илим назирлигининъ къырымтатар тилинде тасиль секторынынъ мудири.

5. Мелек Алидинова – КРИППОда къырымтатар тилинде тасиль инкишафы усулий лабораториясынынъ мудири.

6. Ибраим Чегертма – Миллий Меджлисте Медениет ве маариф идаресининъ азасы, «Къырымдевокъувпеднешир» нешриятынынъ директоры.

7. Шевкет Къайбуллаев – Меджлисте Кутьлевий матбуат васталары ве джемаат тешкилятларынен багъ тутув идаресининъ рехбери. «Авдет» газетасынынъ баш муаррири.

8. Гульнара Ягьяева – И. Гаспринский адына къырымтатар джумхуриет китапханеси директорынынъ муавини.

9. Ленур Мамбеталиев – Джумхуриет миллетлерара комитетнинъ баш мутехассысы.

10. Бейе Ильясова – «Маарифчи» тешкиляты тефтиш комиссиясынынъ реиси.

11. Сейран Усеинов – Къырым Муэндислик-педагогика университети

нинъ оджасы, бир сыра лугъатларнынъ муэллифи.

12. Эмине Ганиева – Къырымтатар тили кафедрасынынъ мудири (КИПУ), филология илимлери намзети.

13. Шевкет Юнусов – Къырымтатар эдебияты кафедрасынынъ мудири (ТНУ), филология илимлери намзети.

14. Сеитислям Кишвеев «Къырым» девлет теле-радио компаниясы Къырымтатар иджадий бирлешмесининъ баш редакторы.

15. Сафинар Джемилева – Къырымтатар къадынлары Лигасынынъ реиси.

16. Билял Билялов – Къырымтатар музыкалы-драма театрининъ директоры ве баш режиссёры.

17. Дилявер Османов – «Йылдыз» меджмуасынынъ баш муаррири.

18. Сервер Бекиров – «Къырым» девлет теле-радио компаниясы къырымтатар тилинде радио яйынларынынъ муаррири.


19. Энвер Ибраимов – «Янъы дюнья» газетасынынъ муаррири.

20. Арсен Альчиков – Къырым муфтийсининъ кенъешчиси.

21. Эскендер Бариев – Яшлар меркезининъ фахрий реиси.


«Ана тили огърунда куреш!» программасыны

омюрге кечирюв боюнджа кениш векялетли

махсус комиссиянынъ иши ве

эсас вазифелери


1. Комиссиянынъ иши умумен джемаатчылыкъ эсасында алынып барыла.

2. Комиссия озь фаалиетинде умумен Къурултайнынъ ве Миллий Меджлиснинъ къарарлары эсасында иш япа.

3 Комиссия, озь ишинде региональ ве ерли меджлислерге, вазифедар инсанларымызгъа, джемаатчылыкъкъа базана.

4. Региональ ве ерли меджлис реислери, къырымтатарлар топлу чалышкъан ишханелернинъ, фирмаларнынъ, муэссиселернинъ, джемаат тешкилятлары ве джемиетлернинъ рехберлери комиссиянынъ фаалиетине ярдымда булунмалы ве бу комиссия азаларынынъ риджаларына ве теклифлерине риает этмелилер. Комиссиянынъ азалары бу рехберлерден «Ана тили огърунда куреш!» программасында къайд этильген айры бир зарур меселелерни аль этмек макъсадында ярдым талап этмеге векялетлидирлер.

5. Комиссиянынъ эсас вазифелери:

а). ишни бутюн региональ ве ерли меджлислернен сыкъы алякъада алып бармакъ;

б). региональ ве ерли меджлислернен, оджаларнен, илери адамларнен, зиялыларнен, дин джемиетлери азаларынен бирликте «Ана тили огърунда куреш!» программасынынъ бутюн мадделерини омюрге кечирюв ёлларыны арамакъ ве бунынънен багълы чешит тедбирлер тешкиль этмек;

в). бу иште эсас гъайретни халкъымыз арасында ана тили ве эдебиятыны тешвикъат этювге, эр ерде ана тили муити яратылмасына догърултмакъ ве бунъа бутюн джемаатчылыкъны джельп этмеге арекет этмек;

г). зарур олгъанда бу меселеге ресмий органларны, халкъымыздан олгъан чешит севиедеки рехберлерни, депутатларны ве иш адамларыны да джельп этмек;


д). халкъ арасында ана тили ве эдебиятыны тешвикъат этювнинъ янъы-янъы усулларыны, васталарыны тюшюнип тапмакъ ве янъы-янъы тешеббюслер котерип чыкъмакъ.

6. Комиссия озь фаалиети ичюн зарур олгъанда, чешит менбалардан малие ярдымы эльде эте биле.

7. Комиссиянынъ фаалиети мунтазам суретте кутьлевий информация васталарында айдынлатылмалы.

8. Комиссиянынъ фаалиети семерели олмасы ве регионларгъа, мааллерге чыкъып арекет этмек имкяны булунмасы ичюн илериде оны машинанен темин этмек заруриети оладжакътыр.

9. Эр ярым йылда Миллий Меджлис Президиумынынъ топлашувында комиссиянынъ эсабаты динъленир.


«Халкъ тили ве лакъырдысы, онынъ

матбуаты ве эдебиятынынъ миллетни

бирлештирювде ролю гъает буюктир».



(Исмаил бей Гаспринский).


АНА ТИЛИ ОГЪРУНДА КУРЕШ

ПРОГРАММАСЫ


Кириш.


III Къырымтатар Миллий Къурултайынынъ 1999 сенеси октябрь 1-3 куньлери олып кечкен учюнджи сессиясы «Ана тили меселеси акъкъында» махсус Къарар къабул эткен эди. Къарарнынъ башында: «Маневиетимизни, медениет ве маарифчилик сааларыны ве, ниает, миллий девлетчилигимизни тиклев огърунда япыладжакъ бутюн ишлернинъ темели тильдир. Тилимизнинъ меселеси – умумхалкъ, умуммиллет меселесидир!», дениле.

Бу Къарарнынъ къабул олунгъаны тесадуфий дегиль. Бунъа себеп тилимизнинъ вазиети гъает фена олувы ве халкъымызнынъ кеткен сайын озь тилини гъайып этювидир. Бу фаджиалы вазиет ана тили меселесини энъ муим ве зарур меселелерден бири оларакъ кунь тертибине къоюлмасыны талап эте. Бу талап эсасында 2003 сенеси январь 11-де Миллий Меджлис «Ана тили огърунда куреш!» программасыны тасдыкълагъан ве бу хусуста Къарар къабул эткен эди.

Халкъымызда ана тилинде лакъырды этюв мселеси эп зайыфлагъаны ве бунынъ нетиджесинде ана тилимизнинъ гъайып олув хавфы эп зияделешюви бу меселеге энди сонъ дередже джиддий янашмакъ кереклигини ортагъа сюрмекте. Бу себептен «Ана тили огърунда куреш!» программасыны кенишлетип, оны гъайрыдан джанландырмакъ талап олунмакъта. Шунынъ ичюн бу меселеге янъыджа янашып, онынъ амельге ашырылмасына киришир экенмиз, шуны анъламакъ керек ки, бу бир йылнынъ ве атта бир къач йылнынъ да иши дегиль. Бу ишни еринден къыбырдатып, оны аз бучукъ ёлуна къоймакъ ичюн онъа бутюн халкъымыз ве бутюн кучьлер бир якъадан баш чыкъарып арекет этмек керекмиз. Демек, бунда эр кимден, эр биримизден акъыл-идракнен, сабырнен, даимий ве сонъ дередже кергин, макъсаткяр эмек, гъайрет сарф этмек талап олунаджакътыр.


Шуны да къайд этмели ки, Программанынъ анджакъ комплексли олмасы, яни онда эм сиясий, эм ичтимаий, эм джемаатчылыкъ кучьлерининъ эписи джельп этильмеси козьде тутулды. Меселеге ялынъыз бойле, умумиетле янашылса, ондан белли бир нетидже беклемек мумкюн.


Эсас къысым.

Амельге кечирильмеси мытлакъа

зарур олгъан тедбирлер.


1. Ана тилинде иш алып баргъан мутехассыслар: языджылар, журналистлер, оджалар, алимлер «Ана тили огърунда куреш!» программасынынъ гъаевий ве ичтимаий джеэттен эсасландырылувыны темин этмелилер ве не ерде олмасын, бу саада тешкиль этильген эр анги тедбирге къошулып, фааль иштирак этип, озь къалемлеринен, озь къандырыджы сёзлери ве чыкъышларынен шу тедбирнинъ семерели, олдыкъча файдалы ве нетиджели кечирильмесине ярдым этмелилер.

2. Къурултай делегатлары ве Миллий Меджлис азалары, региональ ве ерли меджлис реислери, бутюн севиелердеки депутатларымыз, языджылар, журналистлер, алимлер, тильшынаслар даимий суретте озь чыкъышларынен бу Программанынъ сиясий джеэттен эсасландырылмасыны темин этмелилер.

3. Миллий девлетчилигимизнинъ тикленильмеси талап этильгени киби, тилимизге де Къырымда девлет тили статусы берильмеси эм халкъымызнынъ векялетли органлары тарафындан, эм де бутюн халкъымыз тарафындан талап этильмеси кунь тертибинден тюшюрильмемели.

4. Къырымтатарлар топлу яшагъан ерлерде: шеэрлерде, мааллелерде, кой ве къасабаларда, «самострой»ларда зиялылар, эсли-башлылар, дин джемиетлерининъ азалары, имамлар ве моллалар ерли меджлис азаларынен бирликте озь яшагъан ерлеринде, этрафларында ана тили муити догъурылмасына иришмелилер.

Ана тили муити дегени – бу ана тилинъни севмек, ана тилинънен гъурурланмакъ, оны огренмек, бири-биринъе огретмек, ана тилинде газета, журнал ве китаплар булундырмакъ, оларны окъумакъ ве башкъаларына да окъуп анълатмакътыр.

Ана тили муити дегени – бу ким олса олсун: къартмы-яшмы, къадынмы-эркекми, эки адам бир ерге кельдими, эвде ве иште олсын, сокъакъта олсын, автобуста яки «маршрутка»да олсын, тюканда яхут башкъа бир джемаат топлангъан ерде олсын, кутьлевий тедбирлерде, мерасимлерде олсын – ялынъыз ана тилинде лакъырды этильмесидир ве о мерасимлерде, топлашувларда тек ана тилинде чыкъышлар япылмасыдыр.


Ана тили муити дегени – бу мусульман оларакъ ислям ахлякъына риает этмектир, джамилерде ана тилинде лаф этип, ваазларны, хутбелерни ана тилинде окъумакъ, миллий урф-адетлеримизни кутер экенмиз, эр ерде ана тилинде лакъырды этип, ана тилинде къонушмакътыр. Биз эпимиз яшагъан ерлеримизде бойле муит асыл олмасына чалышмакъ керекмиз.

5. Телевидение, радио, газета, журнал муарриетлеринде «Ана тили огърунда куреш!» меселеси даимий бир мевзу эсаплансын. Телевидение ве радио яйынынларында эр кунь, газеталарнынъ ве журналларнынъ эр бир санында ана тили меселесине багъышлангъан даимий рубрикалар олсын ве о рубрикалар алтында махсус чыкъышлар ичюн тиль мутехассыслары, языджылар, алимлер, оджалар, ерли мухбирлер, сиясетчилер, джемаат эрбаплары джельп этильсинлер. Ана тили мевзусында даимий ве джанлы суретте чыкъышлар олмаювы эр бир газета ве дигер неширлер ичюн, теле-радио яйынлары ичюн джиддий эксиклик, деп сайылсын.

6. Ана тили меселеси мааллий ве региональ меджлислернинъ, къырымтатар джемаат тешкилятларынынъ, иджадий тешкилятлар ве джемиетлернинъ, медениет, санат ве тасиль муэссиселерининъ иш планларына айры ве тафсилятлы тедбирлер оларакъ кирсетильсин. Тиль бильмегенлер исе ана тилини огренмеге меджбур этильсинлер ве оларгъа тиль огренмек ичюн шараит догъурылсын, чарелер корюльсин.

7. Миллий мектеплерде, миллий сыныфлар олгъан мектеплерде, Къырым Девлет Муэндислик-Педагогика Университетинде, Таврия Миллий Университетинде ве дигер окъув юртларында оджалар арасында, талебелер ве студентлер арасында ана тили муити догъурылсын, бир-биринен ана тилинде лакъырды этмелери талап этильсин. Кърымтатар миллий театринде, газета ве журнал редакцияларында, нешриятларда, ерли ве региональ меджлис идарелеринде, китапханеде, къырымтатар тыббият меркезинде ве дигер миллий идарелерде ойле тертип олмалы ки, шу идарелерде чалышкъанлар ве анда кельген, оларнынъ хызметинден фадалангъан адамларымыз да тек ана тилинде лакъырды этмелери талап олунсын. Яни юкъарыда къайд этильгени киби эр ерде ана тили муити укюм сюрьсин.


8. Пек чокъ адамларымыз ана тилини зайыф билелер ве базылары ич де бильмейлер. Амма оларнынъ чокъусы озь тилини огренмек, бильмек истейлер. Бу джеэттен оларгъа ярдым косьтермек ёллары бу Программанынъ эсас макъсатларындан биридир. Бунынъ ичюн ашагъыдаки тедбирлер амельге кечирильмели:

а). къырымтатар оджалары олгъан эр ерде ерли органларнен, маариф тешкилятлары ве «Маарифчи» бирлешмесинен бирликте, ана тилини огренюв курслары тешкиль этильмели. Булар даима арекет этиджи курслар олмалы. Бойле курсларнынъ тез вакъытта чалышып башламасы ичюн биринджи вакъытта бунъа иш адамларынынъ ярдымларыны джельп этмек макъсаткъа уйгъун олур;

б). бойле курслар ичюн, тильни мустакъиль огренмек истегенлер ичюн саде ве къолайлаштырылгъан шекильде «Ана тилини огренемиз» деген махсус дерслик-къулланмалар азырланып нешир этильмели. Буны къырымтатар тилинде дерсликлер азырлав лабораториясы, «Маарифчи» бирлешмеси ве «Къырымдевокъувпеднешир» тез вакъытта амельге кечирмелилер. Къырымтатар языджылары бирлиги, «Марифчи» бирлешмеси, И.Гаспринский адына джумхуриет китапханеси, Къырымтатар медениет вакъуфы ве нешриятларнен бирликте ана тилини огренгенлерге ярдым ичюн бир сыра кучюк колемли рисалелер, чешит сааларгъа аит къыскъа лугъатчыкълар, енгиль окъулгъан меракълы окъув китапчыкълары, хусусан гузель ренкли ресимлернен безетильген бала китапчыкълары чыкъарылмасыны да тешкиль этмелери лязим. Къырым укюмети ве хусусан онынъ Миллетлер ишлери боюнджа Комитети исе буларнынъ эписининъ чокъ нусхада басылып чыкъарылмасыны ве уджуз фиятнен сатылмасыны малие джеэтинден темин этмелилер;

в). газеталарымыз, радио ве телевидение ана тили меселесини айдынлатмакъ ве тешвикъат этмекнен бирге, белли бир шекильде «Ана тилини огренгенлерге ярдым» серлевасынен мунтазам суретте махсус азырлангъан материаллар, яйынлар берип бармалылар;

г). ана тилини огренювде, эр ерде ана тили муити яратылмасында девирий матбуатнынъ, ана тилиндеки газета ве журналларнынъ, китапларнынъ не дередже буюк эмиети олгъаны эр кимге малюм. Ойле экен, миллий газеталарымызнынъ девирийлигини арттырув, радио ве телевидениеде къырымтатар тилинде яйынларнынъ вакъытларыны кесен-кес арттырув, къырымтатар эдебияты нешриятыны мейдангъа кетирюв ве энъ олмагъанда Акъмесджитте ана тилинде чыкъкъан газета ве журналларны, китапларны сатыджы бир китап тюкяны тешкиль этюв киби меселелернинъ чезильмеси къатиен талап этилип, оларнынъ мытлакъа чезильмесине иришильмели.


9. Къырым девлет муэндислик-педагогика Университети ве Таврия Миллий Университетининъ къырымтатар тили ве эдебияты кафедралары ве шу кафедраларнынъ оджалары, Тасиль назирлигининъ къырымтатар тилинде тасиль идареси, къырымтатар тилинде дерсликлер азырлав лабораториясынынъ мутехассыслары, Къырымтатар языджылары бирлиги, «Къырымдевокъувпеднешир» ве дигер нешриятлар, дерсликлер азырлагъан мутехассыслар да бу Программанынъ 8-джи маддесинде къайд этильген тедбирлернинъ эписинде догърудан-догъру иштирак этмели ве шу бельгиленген тедбирлернинъ мытлакъа эда олунмасыны темин этмелилер.

10. Къырым девлет муэндислик-педагогика Университетинде, Таврия Миллий Университетинде, оджаларнынъ ихтисасыны юксельтюв боюнджа Джумхуриет институтында къырымтатар тили ве эдебияты оджаларыны азырлав кейфиетини кесен-кес юксельтмек чарелери корюльмели.

11. Къурултай делегатлары, Миллий Меджлис ве ерли меджлислернинъ азалары, бутюн севиелердеки депутатларымыз «Ана тили огърунда куреш!» арекети ишлеринде фааль иштирак этмекнен бирге, бу ишлерни тешкиль этмек, бу саада япылмасы зарур олгъан чешит тедбирлернинъ тешеббюсчиси, етекчилери олмакъ кереклер. Къурултайгъа ве ерли меджлислерге сайланаджакъларнынъ ве чешит иш вазифелерине косьтериледжек къырымтатарларнынъ ана тилини билювлери мытлакъа козь огюне алынмалы ве олар ана тилини бильмеге, огренмеге меджбур олмалылар. Чюнки етекчилерге, миллетнинъ огюнде тургъанларгъа чокъ шей багълы. Олар бу саада озьлерининъ етекчилик, тешкилятчылыкъ истидатларыны косьтермек ве сиясет ёлуна нафиле адым атмагъанларыны исбатламакъ, башкъаларгъха нумюне олмакъ кереклер.

12. Насыл севиеде олмасын, миллет етекчилери, эр анги севиедеки рехберлер, коллективлернинъ ёлбашчылары ана тилини бильмек, огренмек, сербест лакъырды этмек, озь коллективи азаларындан да буны талап эжтмек ве дигер халкъларда олгъаны киби, эр ерде чыкъышларыны ана тилинде япмагъа арекет этмек борджлылар. Агъыр олса да, зор олса да, бир-биримизден буны талап этмек ве бунъа ынтылмакъ керекмиз. Хусусан, радио ве телевизион чыкъышларында, топлашувларда, айры субетлерде, суаль-джевапларда инсанларымыз мытлакъа ана тилинде къонушмалылар.


13. Адамларымызнынъ миллий рухыны юксельтювде ве шу джумледен ана тилини тешвикъат этювде И. Гаспринский адына миллий китапханемизнинъ, мааллердеки ве мектеплер янындаки китапханелернинъ, музейлеримизнинъ, нумайыш этильмекте олгъан чешит сергилеримизнинъ ролю гъает буюктир. Инсанларымыз оларнынъ хызметинден даимий ве кутьлевий суретте файдаланмаларыны эльде этмелимиз.

14. Илери адамларымыз, зиялыларымыз (бу табакъагъа эм оджалар, эм экимлер, эм муэндислер, эм иш башындаки, девлет структураларындаки адамларымыз, иш адамлары ве чешит саалардаки мутехассыслар ве озюни бильгили, медений инсан сайгъанларнынъ эписи кирелер) бу ишлерде эм меркезде, эм де озь яшагъан ерлеринде ана тили муитини яратувда башкъаларына нумюне олмакъ ве буны башта озьлеринден, озь къоранталарындан башлап, бунъа озь достлары ве аркъадашларыны, къомшулары ве этрафындакилерни джельп этмек кереклер.

15. Ерли ве региональ меджлис реислери ве ерли меджлис азалары джемаатчылыкъны: оджаларны, дигер итибарлы, илери адамларны, дин джемиетлери азаларыны, иш адамларыны джельп этип, озь яшагъан ерлеринде адамларны ана тилинде чыкъкъан газеталаргъа, журналларгъа абуне этюв ишини даима тешкилятландырмалылар. Миллий Меджлиснинъ медениет ве маариф меселелери боюнджа Идареси исе бу ишни даима незаретте тутмалы. Бу ишке яшлар, шу ерде яшагъан студентлер, эсли-башлы теджрибели кишилер джельп этильмек кереклер. Газета олсун, журнал олсун, китаплар олсын – ана тилини огренювде бу неширлернинъ эмиети о дередже буюк ки, олар эр бир къоранта ичюн, къоранта азалары ичюн энъ эльверишли, энъ уджуз ана тили мектебидир.

16. Миллий мектеплернинъ ве миллий сыныфларнынъ сайысыны арттырмагъа ве шу мектеплерде ве сыныфларда окъугъан къырымтатар талебелерининъ сайысыны да кесен-кес арттырмагъа арекет этильмели. Хусусан мектеплерде оджалар ве балалар арасында ана тили муити догъурылмасына айрыджа эмиет берильмели. Балаларыны миллий мектеплерге ве миллий сыныфларгъа бермеген ана-бабалар иле джиддий анълатув ишлери алынып барылмалы. Умумен оджаларнынъ ишине айрыджа эмиет берилип, оларнынъ халкъ арасында итибары юксельтильмели.


17. Ана тилини тешвикъат этювде саньаткярларнынъ яни театр ве ансамбллеримизнинъ, бедиий авескярлар коллективлерининъ, рессамларымызнынъ, умумен бутюн иджадий ве медений зиялыларымызнынъ ролю буюктир. Олар ана тили огърунда курешнинъ ог сафында булунмалылар. Ана тилини бильмеген инсан миллий зиялы ола бильмез.

18. Бу меселеде хусусан Къырымтатар къадынлары Лигасы ве онынъ ерлердеки болюклерининъ огюнде айрыджа буюк вазифе тура. Къорантада ана тили муити олмасы, балаларнынъ ана тилинде лаф этмеси, тиль огренмеси эвеля аналаргъа, къартаналаргъа яни къадынларгъа багълы. Ана тилини огренюв ана къучагъындан, аиле оджагъындан башлана. Тильге де асла ана тили деп шунынъчюн айтылгъандыр. Шунынъ ичюн Къырымтатар къадынлары Лигасы тасиль органларынен бирликте имкяны олгъан эр ерде балалар багъчалары я да миллий группалар тешкиль этильмеси ве анда балаларнынъ кереги киби ана тилинде тербиеленмелери ичюн чарелер корьмелилер.

19. Джемиетимизде байрамларны, той мерасимлерини, джыйынларны, дервизаларны, койдешлер корюшювлерини кереги киби ве миллий шекильде тешкиль этюв, оларны ана тилинде алып барув, ана тили муитинде ве миллий рухта отькерюв инсанларымызда, хусусан яш несильде федакярлыкъ, ватанперверлик, себат, чыдам киби ахлякъий дуйгъуларны шекиллендирмеге, пекитмеге ярдым этер.

20. Эр бир районда ве Акъмесджитте яз куньлери белли бир вакъытта эр йыл чынъджылар, масалджылар, сёз усталары джельп этилип, къырымтатар фольклоры фестивали отькерильсин. Айны заманда «Ана тили огърунда куреш!» шиары алтында кениш суретте тешкиль олунгъан бутюнкъырым тиль ве эдебият афталыгъы тэсис этильсин.

21. Эр ерде тарихий адларымызнынъ тикленильмеси ичюн арекет этильмели ве бунынъ киби де, озь идарелеримизде бутюн илянлар, бильдирювлер ана тилинде де язылмалы.

22. Къырым Муфтияты, Муфтий ве онынъ муавинлери, азалары ерли ве региональ дин джемиетлери бутюн джамилерде ве ибадет эвлеринде кутьлевий ибадетлер, ваазлар, хутбелер ялынъыз ана тилинде окъулмасыны, дин субетлери, изаатлар, анълатувлар мытлакъа ана тилинде алынып барылмасыны темин этмели ве бутюн имамлардан буны талап этмелилер. Ваазларда, хутбелерде, субетлерде беян этильген дин инджеликлерини адамлар мытлакъа озь ана тилинде эшитмелилер. Медреселернинъ окъув программаларына дин деслеринен бир сырада мытлакъкъа къырымтатар тили дерслери де кирсетильмесини темин этмели.


23. Ана тилини тешвикъат этмек эм де «Ана тили огърунда куреш!» программасынынъ омюрге кечирилюв кетишатыны халкъкъа бильдирип бармакъ макъсадынен «Миллий девлетчилик ана тилинден башлана» рубрикасы алтында «Ана тили – байлыгъымыз!» серлевасынен чокъ тиражлы махсус информацион бюллетень чыкъармакъ чареси корюльсин.

24. Бутюн район девлет мемуриетлерининъ ве шеэр башларынынъ миллетлер-ара мунасебетлер боюнджа муавинлери ве бунынъ киби де район, шеэр, кой шураларындаки, Къырым Юкъары Шурасындаки депутатларымыз да бу Программада косьтерильген тедбирлернинъ эписинде догърудан-догъру иштирак этмелилер ве озь векялетлеринден файдаланып, умумен Программанынъ омюрге кечирильмесине ярдым этмелилер.

25. Мезкур программанынъ чешит масрафларнен багълы мадделерининъ амельге кечирильмесини бутюн севиелердеки девлет структуралары, хусусан Къырым укюмети ве онынъ Миллетлер ишлери боюнджа Комитети, Тасиль ве Медениет назирликлери маддий ве малиевий джеэттен темин этмелилер. Бу меселе Президент янындаки Къырымтатар халкъы векиллери кенъешининъ Яни Миллий Меджлиснинъ незаретинде булунмалы.

26. Программада адлары анъылгъан бутюн муэссиселернинъ, иджадий тешкилятларнынъ, идарелернинъ, джемиетлернинъ рехберлери ве хусусан региональ ве ерли меджлислернинъ реислери озь коллективлеринде «Ана тили огърунда куреш!» программасы мытлакъа музакере олунмасыны ве бунынъ эсасында озь коллективлеринде ве озь регионларында япыладжакъ ишлернинъ планы тизильмесини темин этмелилер. Шунынъ ичюн бу Программа мааллердеки эр бир меджлис азасынынъ, эр анги севиеде эр бир къырымтатар депутатынынъ, эр бир Къурултай векилининъ элинде олмасы темин этильмели.


* * *


«Ана тили огърунда куреш!» программасынынъ мувафакъиетнен омюрге кечирильмесининъ эсас шарты шудыр:

Миллетлер Комитетинден, Тасиль ве Медениет назирликлеринден башлап, кутьлевий информация васталарына баргъандже, халкъымызнынъ эр анги саагъа аит меселелеринен огърашкъан ресмий муэссиселерден ве джемаат текилятларындан башлап, ерли меджлислерге, иджадий тешкилятларгъа, бутюн джемиетлерге ве иш адамларына баргъандже, ана тили меселесине даимий дикъкъат талап эткен биринджи невбет меселе яни приоритет меселе деп бакъылмалы.