shkolakz.ru 1 2 ... 11 12


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БIЛIМ ЖӘНЕ FЫЛЫМ МИНИСТРЛIГI

РМК «ҚАРАFАНДЫ мемлекеттік индустриялық университеті»

«Қазақ, орыс және шетел тiлдерi кафедрасы»


«БЕКIТЕМIН»

Оқу ісінің проректоры

Набоко Е.П._______

«___»___________2007ж


Кредиттік оқыту жүйесі бойынша

техникалық мамандықтардың күндізгі бөлім студенттеріне арналған

қазақ тілінен оқу-әдістемелік кешені


ТЕМIРТАУ 2007


«КЕЛIСIЛГЕН»

Металлургия факультетінің деканы


Жабалова Г.Г. __________________


«___»______________________2007ж


Орындаған: ҚОжШТ Кафедра мәжiлiсiнде

аға оқытушысы: қаралды

Баймбетова М.К. Хаттама №____

_____________________

кафедрасы оқытушысы «___»___________ 2007 ж.

Байленова Ж.А. Кафедра меңгерушiсiнiң

_____________________ мiндетiн атқарушы

Баймбетова М.К.________


Мазмұны

Мазмұны 3

1-Сабақ Көптік жалғаулар 6

(Множественное число существительных)

Қазақстанның тәуелсіздігі


2-сабақ Тәуелдік жалғаулар 8

(Притяжательная форма существительных)

Мемлекеттік ту

3-сабақ Жіктік жалғаулар 11

(личные оканчания именных частей речи)

Елтаңба

4-сабақ Септік жалғаулар 17

Қазақстан.

5 сабақ Қазақ тіліндегі сұраулы сөйлемдер 20

(вопросительные предложения в казахском языке)

Қазақ тілі.

6-сабақ Етістіктің болымсыз түрі 23

(отрицательная форма глагола)

Біздің университет.


7-сабақ Етістіктің осы шағы 26

(настоящее время глагола)

Қазақстан қалаларыа саяхат; Алматы, Астана, Теміртау.

8-сабақ Нақ осы шақтың күрделі түрі 30


(сложная форма настоящего времени)

Пікірсайыс, рольдік ойындар. Дәрігерде.

9-сабақ Ауыспалы осы шақ 31

(настоящеее -будущее (переходное) время)

Пікір Талас:Мамандығым-мақтанышым

10-сабақ Жедел өткен шақ 35

(Очевидно-прошедшее время глагола)

Қазақстанның экономикалық мүмкіндіктері.


11-сабақ Бұрынғы өткен шақ 38

(давнопрошедшее время)

Қазақстандағы экономикалық ұйым.


12-сабақ Болжалды келер шақ 41

(будущее время глагола)

Мини-конференция: Е.А.Букетов

13-сабақ Мақсатты келер шақ 45

(будущее время намерения)

Мини-конференция: Қ.Сәтбаев

14-сабақ Туынды зат есімдер 49

(Образование имен существительных)

Мини-конференция: Сагинов

15-сабақ Сын есім 53

(имя прилагательное)

Алтын, алюминий.

16-сабақ Сын есім шырайлары 57

(степени сравнения прилагательных)

Болат , мыс.

17-сабақ Көмекші сөздер 60

(служебные слова)

Ванадий, Вольфрам.

18-сабақ Сан есім 64

(имя числительное)

Металл, қорғасын.

19-сабақ Есімдік (местоимения) 70

Қазақстанның металлургия тарихынан.

20-сабақ Туынды етістіктер 73

(производные глаголы)

Қазақстанның қатты отын қорлары.

21-сабақ Етіс категориялары 79

(категория залога)

Электр станса түрлері.

22-сабақ Етістіктің райлары 82

(категория наклонения)

Агломерация және домна.

23-сабақ Үстеу 86

(наречие)

Сортты прокат.

24-сабақ Модаль сөздер 89

(модальные слова)

Коксохим


25-сабақ Сөйлем мүшелері 92

(члены предоложения)

Автомобиль тарихы. Отандық автомобиль өндірісі.

Жол-тарнспорт оқиғалары.

26-сабақ Салалас құрмалас сөйлем 98

(сложносочиненные предложения)

Автомобильдер классификациясы, Автомобильдің құрылысы.

27-сабақ Сложноподчиненные предложения 102

(сабақтас құрмалас сөйлемдер).

Университет кафедралары.


Қолданылған әдебиеттер 112


1-Сабақ


КӨптік жалғаулар

(Множественное число существительных)


1.Множественное число существительных в казахсом языке образуется при помощи окончаний –лар/-лер; -дар/-дер; -тар/-тер. Например: бала-лар – дети, қалам-дар –ручки, жігіт-тер – джигиты.

2.Чередование гласных в окончаниях определяется правилами сингармонизма: если последний слог слова – твердый, то прибавляются суффиксы –лар, -дар, -тар. Например: ана-лар, қыз-дар, жас-тар. Если последний слог слова – мягкий, то прибавляются суффиксы –лер, -дер, -тер. Например: әке-лер, тіл-дер, жігіт-тер.

3.Чередование согласных в суффиксах множественного числа определяется законами прогрессивной ассимиляции. См.таблицу.




1.После гласных

-лар/-лер


2.После сонорных р, й, у

1.бала «ребенок», әке «отец», сай «овраг», дәптер «тетрадь», тау «гора» .

Бала-лар «дети», әке-лер «отцы», сай-лар «овраги», дәптер-лер «тетради», тау-лар «горы».

  1. После сонорных л, м, н, ң


-дар/-дер

  1. После звонких з, ж




1. мал «скот», қалам «ручка», сан «число», аң «зверь».

мал-дар «скоты», қаламдар «ручки», сан-дар «числа», аң-дар «звери», қаз-дар «гуси», қабат-тар «этажи».

  1. После глухих согласных

-тар/-тер

  1. После б, в, г, д




  1. қазақ «казах», орыс «русский», мектеп «школа».

  2. клуб «клуб», устав «устав».

қазақ –тар «казахи», орыс-тар «русские», мектеп-тер «школы»


клуб-тар «клубы», устав-тар «уставы».



1-тапсырма. Мәтінді оқып, орыс тіліне аударыңыз.


Қазақстанның тәуелсіздігі


1991 ж. 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасының мемлекеттік саяси тәуелсіздігі туралы конституциялық заң қабылданды. Заңда: "Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде күллі аумақта бүкіл үкімет билігіне ие болады, өзінің ішкі және сыртқы саясатын дербес анықтап, оны жүзеге асырады. Дербес мемлекет ретінде ҚР халықаралық деңгейге шығады, өзінің басқа мемлекеттермен қарым-қатынасын халықаралық құқық нормалары негізінде құрады", - деп жазылған.

Тәуелсіздік жарияланғаннан соң, бұрынғы Қазақ Республикасының аумағы тәуелсіз жаңа мемлекеттің аумағы деп танылды. Бұл аумақ бөлінбейді және оған ешкім қол сұға алмайды. Қазақстанды мекендейтін барлық ұлттың азаматтары біртұтас Қазақстан халқы болып табылады. Барлық азаматтар ұлтына, шыққан тегіне, қызметіне, мекеніне қарамастан тең құқықтар мен бостандықтарға ие болды.


1993 ж. 28 ақпанда тәуелсіз ҚР Конституциясы қабылданды. 1995 ж. 30 тамызда Конституция уақыт талабына сай қайта қаралып, оның жаңа нұсқасы қабылданды. Конституцияның бірінші бабында: "Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады. Оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары",- деп жазылған.


2-тапсырма. Сұраққа жауап беріңіз.


  1. Тәуелсіздік сөзінің мәнін қалай түсінесіз?

  2. Саяси тәуелсіздік алған ел қандай мумкіндіктерге қол жеткізеді?


3-тапсырма. Оқыңыз. Аударыңыз. Сөйлем құрастырыңыз.

Демократиялық

Зайырлы

Құқықтық мемлекет

Дербес

Тәуелсіз


4-тапсырма. Берілген сөз тіркестерін пайдаланып сөйлемдерді аяқтаңыз.

Керек сөздер: оның құқықтары мен бостандықтары, күллі аумақта бүкіл өкімет билігіне ие болды, дербес анықтайды, халықаралық деңгейге шығады, халықаралық құқық нормалары негізінде құрады, ешкім қол сұға алмайды, біртұтас Қазақстан халқы болып табылады, тең құқықтар мен бостандықтарға ие болды.

  1. Ең қымбат қазына — адам және адамның өмірі, ...................................

  2. Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде .............................................

  3. ҚР өзінің ішкі және сыртқы саясатын .........................................................

  4. ҚР дербес мемлекет ретінде..........................................................

  5. ҚР өзінің басқа мемлекеттермен қарым-қатынасын ........................................
  6. Қазақстан аумағы бөлінбейді және оған ........................................


  7. Қазақстанда мекендейтін барлық ұлттың азаматтары .............................

  8. Барлық азаматтар ұлтына, шыққан тегіне, қызметіне, мекеніне қарамастан....................................


5-тапсырма. Сөйлем құрастырыңыз.

1991 ж. 16 желтоқсанда ...

1993 ж. 28 ақпанда ...

1995 ж. 30 тамызда ...

Конституция уақыт талабына сай қайта қаралып, оның жаңа нұсқасы қабылданды;

тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің тұңғыш Конституциясы қабылданды;

ҚР мемлекеттік саяси тәуелсіздігі туралы конституциялық заң қабылданды.


-ган, -ген, -қан, -кен соң тіркесі етістіктің түбіріне үндестік заңына сай жалғанады. Ол қашан? деген сұраққа жауап береді. Мысалы: 1. Тәуелсіздік жарияланған соң ... .2. Конституция қабылданған соң ... . 3. Жаңа заңды бекіткен соң ....


6-тапсырма. ...-ган,-ген,-қан,-кен соң тіркесін пайдаланып, сөйлем құрастырыңыз.

Заң қабылдау, ішкі және сыртқы саясатты жүзеге асыру, халықаралық деңгейге шығу, ... деп танылу, бөліну, ... деп табылу, үкімет билігіне ие болу, занды қайта қарау, Конституцияның жаңа нұсқасын қабылдау, ... деп жазу.


7-тапсырма. Қандай сөйлем дұрыс байланыспайды?

1. ҚР мемлекеттік саяси тәуелсіздік алған соң ...

• ішкі және сыртқы саясатын дербес анықтап жүзеге асыра бастады.

• дербес мемлекет ретінде халықаралық деңгейге шықты

• оның жаңа нұсқасы қабылданды.

2. Тәуелсіздік жарияланған соң, Қазақстан ...

• ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.

• азаматтары ұлтына, шыққан тегіне, қызметіне, мекеніне қарамастан тең құқықтар мен бостандықтарға ие болды.


• демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде өркендеді.


8-тапсырма. Жоспар құрып, мәтін мазмұнын айтып беріңіз.


2-сабақ


ТӘуелдік жалғаулар (Притяжательная форма существительных)

В русском языке принадлежность одного предмета другому осуществляется при помощи притяжательного местоимения. Например: мой город, его книги и т.д.

В казахском языке притяжательные местоимения отсутствуют. Значение принадлежности передается путем присоединения к основам личных местоимений суффиксов родительного падежа -дың/-дің, -тың/-тің, -ның/-нің.


Единственное число

Множественное число

I. Мен «я»- менің «мой»

I. Біз «мы» - біздің «наш»

II. Сен «ты» - сенің «твой»

Сіз «Вы» - сіздің «Ваш»

II.Сендер «вы» - сендердің «ваш»

Сіздер «Вы» -сіздердің «Ваш»

III. Ол «он» - оның «его»

III.Олар «они» - олардың «их»


В отличие от русского языка, где притяжательные местоимение не согласуется с именем существительным в казахском языке личные местоимения обязательно согласуются с предметом принадлежности, т.е. к основе имени существительного прибавляются специальные притяжательные окончания. Личные местоимения могут опускаться, если на них падает логическое ударение. (менің) қала-м «мой город»; (сенің) дәптер-ің «твоя тетрадь».

Прибавление притяжательных окончаний подчиняется закону сингорманизма. Притяжательные окончания имеют созвучие с личными окончаниями глагола в настоящем времени. Их форма варьирует в зависимости от типа последнего слога основы (открытый - закрытый слог).



Основа оканчивается на гласный звук

Единственное число

Множественное число

I Менің қала - м «мой город»

I Біздің қала –мыз «наш город»

II Сенің қала - ң «твой город»

Сіздің қала - ңыз «Ваш город»

IIСендердің қала- ң «ваш город»

Сіздердің қала –ңыз «Ваш город»

III Оның қала - сы «его город»

III Олардың қала –сы «их город»


1-тапсырма. Қазақ тіліне аударыңыз.


1.Наша семья смотрит телевизор. 2.Мой брат пьет чай. 3.Его мама идет в магазин. 4.Их молоток здесь. 5.Ваша тарелка там. 6.Ваша тарелка чистая. 7.Твои дедушка спит на диване. 8.Наше общежитие здесь. 9.Где Ваше общежитие?

Основа оканчивается на согласный звук

Единственное число

Множественное число

I. Менің дәптер-ім «моя тетрадь»

I. Біздің дәптер-іміз «наша тетрадь»

II. Сенің дәптер-ің «твоя тетрадь»

Сіздің дәптер –іңіз «Ваша

тетрадь»

II. Сендердің дәптер-ің «ваша

тетрадь»

Сіздердің дәптер-іңіз «Ваша

тетрадь»

III. Оның дәптер –і «его тетрадь»


III.Олардың дәптер –і «их тетрадь»




следующая страница >>