shkolakz.ru 1 2 3 4


Kазақстан Республикасының

Бiлiм және ғылым

министрлiгi


Д. Серiкбаев атындағы

ШKМТУ

Министерство

образования и науки

Республики Казахстан


ВКГТУ им Д. Серикбаева

Бекітілді

Декан ФМиТ ___________М.В.Дудкин

«___»___________2014г






МАШИНА ЖАСАУДАҒЫ САПА МЕНЕДЖМЕНТІ

Дәрістер конспектісі


МЕНЕДЖМЕНТ КАЧЕСТВА В МАШИНОСТРОЕНИИ


Конспект лекций


Мамандык: 5В071200-«Машина жасау»


Өскемен

Усть-Каменогорск

2014


Дәрістер конспектісі Қазақстан Республикасының МЖМБС ҚР 5.04.019- 2011 «Жоғары білім. Бакалавриат. Негізгі жағдайлар» мен 5В071200– «Машина жасау» мамандығы бойынша «Машина жасау және құрылымдық материалдар» кафедрасында қарастырылған.


МжҚМТ кафедрасының отырысында талқыланды


Кафедра меңгерушісі К.Комбаев


№____ хаттама ____________________2014 ж.


Жасаған С. Капаева


Қызметі доцент


Норма бақылаушы Т. Тютюнькова


МАЗМҰНЫ



Кіріспе

4

1 Менеджменттің даму тарихы


5

2 Басқару үрдісінің қызметтері


6

3Ұйым мен басшылық. Әсер және билiк

8


4 Сапа ұғымы, сапаның жоғарылауына мағына


10

5 Сапа менеджментiнiңқалыптасуы


12

6 Өнiм сапасының аспектiлерi


13

7 Өнiмдi сертификаттау


14

8 Кәсiпорындарда сапаның техникалық бақылауын ұйымы


16

9 Өнім сапасына кететін шығын түрлері және қалыптастыру кезеңдері


18

10 Ақауды және ақаудан шығынды талдау. Өнім ақауларының түрлері


20

11 Өнім сапасын бақылау әдістері


22

12 Шығарылатын өнімнің экономикалық тиімділігінің есебі



25

Әдебиеттер

26



КІРІСПЕ

Маңызды бәсекеге күрес дамыған нарықтық экономикамен елдердегi сапаның жоғарылау бағдарламасын әзiрлеуді шарттады.Кәсiпорындардың қабiлеттiлiктерiн бағалау үшiн объективтi көрсеткiштердi өндiрудiң қажеттiлiгi қажеттi сапалық сипаттамалармен өнiм өндiруге пайда болды.Мына сипаттамалар өнiмге сәйкестiк сертификатымен расталады. Көптеген фирма-өндiрушiлер , тиiстi халықаралық стандарттар сапа жүйесiн иеленеді.Қазiргi уақытта сапа жүйесiне халықаралық стандарттарға өнiмнiң сәйкестілігін растайтын куәлiктiң өзi өнiмнiң жеткiзiлiмiне келісім шартқа қол қою үшiн шешуші фактор болып табылады. Тұтынушыға сапалы өнiмдi табысты өткiзу кез-келген кәсiпорынның басты көзі болып табылады.



1 МЕНЕДЖМЕНТТIҢ ДАМУ ТАРИХЫ

Жиырмасыншы ғасырдың бiрiншi жартысында төрт айқын басқарушы айырмалы мектептер дамыды. Хронология бойынша олар келесi кезекпен жүктеледі: ғылыми басқарушы мектеп, әкiмшiлiк мектеп,психология, адами қарым-қатынастардың және ғылыми басқару мектептері (немесе сандық мектептер).Бұл бағыттардың әрқайсыларының ең сенген жолын ұстаушыларына, оларға ұйымды ең тиiмдi мақсатқа жетуге кiлт табылуының сәттi болғанынына сендi. Кейінгі зерттеу және сәтсiз әрекеттер болған iстiң басқаруының сұрақтарына тек iшiнара теориялық мектептер ашумен тәжірибеде дәлелдеді.Алайда, әр мектеп осы облысқа белгілі және елеулi салым енгізді. Берілген мектеп шеңберінде пайда болған белгiлi тұжырымдамаларды және тәсiлдерді қазірге дейiн ең озық ұйымдар қолданады.


2 БАСҚАРУ ҮРДІСІНІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ


Жоспарлаудың қызметі тиісті ұйымның мүшелерi, ұйым мақсаты қалай болатынын, қандай мақсатқа жету шешiмін жобалайды.

Басшылықты жоспарлау арқылы негiзгi бағытты орнатуға ұмтылады және шешім қабылдауды қамтамасыз ететін ұйымның барлық мүшелерi үшiн көзделеді. Басқаша айтқанда, жоспарлау – әдістің бір түрі, ұйымның барлық мүшелерінің күштерін біртұтас бағытта мақсатқа жетуін қамтамасыз етеді.

Басқарушы жұмыс – негiзiнде бұл интеллектуалдық жұмыс. Ұйым айқын жұмыс iстей алу үшін, жетекшi альтернативті мүмкіндіктердің ішінен бiрнеше баламалы таңдаулар жасау керек. Альтернативалардың бiрінің таңдауы–шешiм. Демек, шешiм қабылдау – бұл жоспарлау, ұйымдастыру, дәлелдеу және бақылау. Ең жалпылама түрiнде бұл негiзгi құрама жетекшi қызметінің мазмұны болып табылады.

Тиiмдi объективтi шешiмдi қабылдау үшiн шынайы ауқымды мәселелердің түсінушілігі адекватты нақты ақпараттардың болмауы тән.Мұндай ақпаратты алудың жалғыз тәсiлi - байланыс.

Байланыс - бұл ақпараттармен алмасу процесi, екі немесе бірнеше адамдар арасында.Берiктiк және достар, отбасының мүшелерi арасындағы қарым-қатынастар - негiзгі қызметі болады, олардың тұлға аралық қтынастары қаншалықты анық және адал екенін көрсетеді.Ұйым адамдарының арасындағы жiктелген қарым-қатынастарды, эффективті қызмет көрсетудегі байланыс сапасының дәрежесіне байланысты.


Егер адамдардың арасындағы байланыс эффективті болмаса, адамдар жалп ы мақсат жайлы ақылдаса алмайды.Байланыс процесiнде ақпарат тек шешім қабылдау үшін емес, ол орындалу үшін беріледі. Мысалы, жоспар орындаушы адамға берілмесе ол орындауға болмайды. Егер басшылық қол астындағыларға өз шешімін айтып отырса, оның нәтижелі орындалуына септігін тигізеді. Жасалған жұмысқа қаншалықты сыйақы берілетінін білмейінше, жұмысшылар жақсы жұмыс атқара алмайды. Байланыс бақылау кезінде де маңызды болып табылады. Басшы орындалып жатқан жұмыстың мақсатына жетуі және бағалануы туралы ақпаратты білуі керек.

Ұйымдастыру – белгілі құрылымды құру. Ұйымның жоспарлауына және өз мақсатына жетуіне құрылым жасауға көптеген элементтер жатады. Соның негізгі элементі жұмыс, ұйымның нақты тапсырмалары, мысалы, тұрғын үйлерді салу, радио құрастыру және өмірді сақтандыру.

Жұмысты ұйымдастыруда адамдар, ұйымның функциясын басқа маңызды аспектiлер ұйғарымды болып көрiнедi, мұндай ұйым шеңберiнде бар тапсырмаларды үлкен саннан әр нақты тапсырма орындауы керек және басқару бойымен жұмыс атқарады. Басқарушы нақты жұмысқа сәйкес адамдарды таңдайды, ұйм ресурстарын тиімді қолдануға, бөлуге және жеке тапсырмалар бере отырып. Уәждеме. Басшы керемет құрылған жоспар мен жақсы орындалған жұмыстың ұйым жұмысында фактілі орындалмаса ешқандай мәні болмайтынын түсіну қажет.

Уәждеме қызметінің тапсырмасы ұйым мүшелерінің жұмысты жоспар бойынша орындалуы болып табылады.

Жетекшi өз жұмыскерлерін уәждеменiң функциясымен әрқашан жүзеге асырады, өздерi бұны ұғынады немесе жоқ.


3 ҰЙЫММЕН БАСШЫЛЫҚ. ӘСЕР ЖӘНЕ БИЛIК


Ұйым жетекшісі (organizational leader) — бір мезгілде қол астын тиімді басқара отырып лидер болатын адам. Оның мақсаты - басқаға әсер ету арқылы ұйым тапсырған жұмысты орындау.

Әсер-«бiр индивидтiң кез-келген мiнез-құлығы,басқа индивидтің мiнез-құлығына, қарым-қатынасына , түйсiгіне т.с.с өзгерiс енгізетін индивид». Нақты амалдар, бір адамнын басқа адамға әсері әр түрлі болуы мүмкін: құлаққа сыбырлап айтылған өтініш, тамаққа бағытталған пышаққа дейін барады. Ұйым шарттарындағы мұндай «пышақпен» қорқыту жұмыстан шығару болар еді.


Билік – бұл басқалардын мінез-құлқына әсер ету мүмкіндігі.

Билік әр түрлі форма қабылдай алады, билік және лидерлік облысындағы зерттеушілер Френч және Рэйвен билік негізінің қолайлы жіктеулерін ойлап тапты. Олардын жіктеуі бойынша, биліктің 5 негізгі формалары бар:

1. Мәжбүрлеуге негiзделген билiк. Әсер етуші жазалауға мүмкіншілігі болып орындаушы онын орындалуына сенеді.

2. Сыйақыға негізделген билік. Орындаушы тұтынуды немесе тасымалдауда әсер етушінің мүмкіндігі барына сенеді.

3. Экспертті билік. Орындаушы тұтынуды қанағаттандыратындай арнайы білімі барына сенеді.

4. Эталонды билік (мысал билігі). Әсер етушінің сипаттамасы мен құрамы орындаушыға өте әсерлі болып, әсер етуші сияқты болғысы келеді.

5. Заңды билік. Орындаушы әсер етушінің бұйрық беретініне, оның оған көнетініне сенеді. Олар әсер етушінің бұйрығын орындап, тұтынушылардың көңілінен шығады. Сондықтан заңды билікті жиі дәстүрлі билік деп айтайды.

Харизма — бұл билік, логикаға, салт-дәстүрге байланысты емес, лидердің жеке қасиеттері мен мүмкіндіктеріне байланысты құрылған. Харизматикалық мінездемелердің кейбір түрлері: 1) энергия алмасу. Яғни энергия бһлініп маңындағы адамдарды баурап алу қасиеті. 2) айбарлы келбет. Харизматикалық лидер міндетті түрде әдемі болуы шартты емес, ол өзін ұстай алатын адам, 3) мінездің тәуелсіздігі. Өз мақсаттарына жету және құрметке ие болу кезінде басқаларға арқа сүйенбейді (олардың түсінігінше), 4) жақсы риторикалық қабілеттер. Олардың тұлға аралық тіл табысу және сөйлеу қабілеті, 5) өз тұлғаны сүйiнудiң қабылдауы. Олар өздерін ыңғайлы сезінеді, басқалары қызығушылық, өзімшілдік танытқан жағдайда, 6) лайықты және сенiмдi үлгi ұстау. Олар жинақы және ситуацияны меңгерген болып көрінеді.

Басқаруда лидер авторитарлы. Автокративті басшы шамалы билікке ие, орындаушы өз еркін мәжбүр ету және қажеттiлiк жағдайда қобалжусыз осыған жүгiнеді.

Автократ келеңсіз мәжбүрлеулерден қашқан жағдайда, оның орнынан сыйақыны қолданса, басқалар автократтың орнын алады.


Жұмыскерлер туралы демократиялық жетекшiнi ұсыну жетекшiнiң автократикалық ұсыныстарынан ерекшеленедi:

1) Еңбек — табиғи үрдіс. Егер жағдай жағымды болса, адамдар жауапкершілікті тек өздеріне ғана емес, соған қарай талпынады.

2) Егер адамдар ұйымдастырушылық мақсатқа қатысса, олар өзiн-өзi басқарады және өзiн-өзi бақылады.

3) Қатыстыру сыйақының қызметі болып табылады, мақсатқа жетумен байланысты.

4) Шығармашылық мәселелерді шешу жиі кездеседі, ал орта адамның интеллектуалдық потенциалы жиірек қолданылады.

Бұл жорамалдармен, демократиялық жетекшi осындай әсер ету механизмін қолданады, қажеттiлiктерге жоғары деңгейлi қалауы болады: керек-жарақта қажеттiлiк, жоғары мақсат, автономия және өзiн көрсете бiлу. Нағыз демократиялық басшы өз еркін қол астындағыларға жүктеуден аулақ болады.

Демократиялық стиль үстем болған ұйым, өкiлеттiктердi децентрализацияның биiк дәрежелерiмен сипатталады. Қол астындағылар шешім қабылдауда белсенді қатысып, тапсырмалардың орындалуында кең қатысады.


4 САПА ҰҒЫМЫ, САПАНЫҢ ЖОҒАРЫЛАУЫНА МАҒЫНА


Сапа мәселесі өмір деңгейін, экономикалық, әлеуметтік және экологиялық қорғанысты жоғарылатудағы маңызды фактор.

Сапа – комплексті түсінік,қызметтің барлық жағынан сипатталады: стратегияны құру, өнім ұйымы, маркетинг және т.б. Халықаралық ұйым өнім мен қызметтің сапасын, қызметтерді анықтайды, қажетті және болжамалы сапаларға мән береді. Сапаға қатысты халықаралық деңгейдегі ИСО ның 9000 сериялы стандарттарымен анықталады. Бұл стандарттар сапа сертификатының бастамасы болып табылады. Менеджменттің жеке бағыттары – менеджмент сапасы пайда болды.

ИСО ның стандартының 9000 сериясы тұтынушылар мен пайдаланушылардың арасында сапа бағасы бойынша келісімшарт жасады. Сапаны пирамида түрінде көрсетуге болады, 1 сурет:

Сапа

Фирма сапасы

Жұмыс сапасы

Өнімнің сапасы

1 сурет–сапа пирамидасы.

TQM пирамиданың жоғарғы жағында орналасқан (total quality management) – менеджменттің тотальды сапасы, өнімнің өажетті сапасын алу үшін, барлық жұмыстың жоғарғы сапасын талап етеді.

Сапа бағасының маңыздылары:

- техникалық деңгей, ғылыми-техникалық жетістіктер кезінде өнімнің материализациясын көрсетеді;

- эстетикалық деңгей, эстетикалық сезімдер мен көзқарастардың комплексті құрамымен сипатталады;

- эксплуатациялық деңгей, өнімнің техникалық жағынан қолданылуы (өнімді күту, ремонт және т.б.);

- техникалық сапа, өнім эксплуатациясы кезінде гармониялық байламдар және фактілі қолданыстар күтіледі ( функциональды дәлдік, сенімділік, қызмет уақыты ).

Квалиметриямен сапаны өлшеу келесіден тұрады:

• әрбір өнімге техникалық жағдайдағы белгіленген стандарттарға спецификалық сапа деңгейі еленеді. Сапа техникалық-экономикалық параметрлермен сипатталады (тұтынушы құрамы): тоңазытқыш көлемі, автомобиль жылдамдығы, автоқапшықтардың жүргіштігі және т.б.

• сапа эталоны таңдалады

• қолжетімді сапа эталонмен теңеледі.

Сапа проблемасы ғалым, инженер, менеджерлерсіз шешілмейді.

Сапа үшін менеджмент объектісіне менеджменттің барлық бөліктері тән: жоспарлау, анализ, бақылау.

Әлемдік фирмалардың жұмысты жақсартудағы негізгі бағыттары:

- басшылықтың жоғары звеносының қызығушылығы;

- жұмыс сапасын жақсартудағы советтің құрылуы;

- жұмыс үрдісін жақсартудағы басшылық құрамын тарту;

- ұйым қатысуын бақылау;

- жекеше қатысуын бақылау;

- жүйені жетілдіруде топтар құру;

- тасымалдаушыларды толық тарту;

- жүйе басқару сапасын қамтамасыз ету;

- жұмысты жақсартудағы қысқа және ұзақ уақытылы құрылым және реализация;

- қызмет жүйесін құру.



5 САПА МЕНЕДЖМЕНТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ

Сапамен байланысты бірінші салмақты зерттеулер екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болды. 80-ші жылдары сапаға деген талаптар бәсекелесуге қабілеттілікті қамтамасыз етуде басты орында болды.




следующая страница >>