shkolakz.ru   1 2 3

ҚОРЫТЫНДЫ


  1. Қызылорда облысындағы егіс алқаптарын суару үшін Сырдария өзенінен су алатын жалпы ұзындығы 2232,25 км магистралды және шаруашылық аралық каналдары бар. Осы аталмыш каналдар егіс алқаптарына Сырдария өзенінің суы ең жоғарғы деңгейде болғанда бір мезетте 1058,5 м3/с су алады. Аталған каналдардың қазіргі жағдайдағы пайдалы әсер коэффициентті 0,6 –0,65 ке тең. Яғни 1058,5 м3/с судың 423,4 м3/с су каналдың жақтаулары мен табаны арқылы сүзілуге ұшырауда және гидротехникалық құрылымдарының техникалық жағдайының нашарлауы су ысырабын ұлғайтуда. Ал магистралды каналдар мен олардың тармақтары үшін пайдалы әсер коэффициенті 0,75-0,80 аралығындағы шамадан төмен болмауы тиіс. Магистралды каналдар бойындағы ысырап болатын судың басым бөлігі сүзілуге байланысты. Осы сүзілуге кеткен су ысырап болуымен қатар канал бойындағы егіс алқаптарына кері әсерін тигізеді.

  2. Қызылорда облысының суармалы егіс алқаптарына ысырапсыз су жеткізу үшін ауқымды іс-шаралар орындалуы қажет. Аталмыш жұмыста бұл мәселені мынадай іс-шаралар арқылы жүзеге асыру қарастырылған:

- каналдардың жақтаулары мен табандарын соңғы үлгідегі геотекстиль (t=5мм) және рено төсеніші (6х2х0,3) отандық материалдарымен бекіткенде сүзілу коэффициентті 0 % - ға тең болады;

- бұл іс-шараны өндірісте қолданғанда каналдың жақтауларымен таба-ны арқылы кететін судың сүзілуінен және каналды қайыр басудан және арам шөптердің өсуінен қорғайды;

- пайдалы әсер коэффициентін 0,6-дан 0,88 ге көтеруге мүмкіндік бе-реді.

3. Өңірдегі басты дақыл – күріштің өнімділігі 1983-1996 жылдар аралы-ғында жоғары деңгейде болды. Әрбір гектар егістіктен 48 – 51 центнер күріш алынған. 1997 жылдан кейін күріш өнімділігі төмендеді. Бұған себеп агротех-никалық шаралардың талапқа сай орындалмауы, күріш атыздарының бет те-гістігінің нашарлауы, минералды тыңайтқыштардың толыққанды қолданыл-мауы, және екінші дақыл – жоңышқа өнімінің төмен болуында. Қазір күріштің пісіп жетілуі үшін әрбір гектарға 25-30 мың м3 су берілуде.


4. Зерттеу қорытындысы аймақтағы жалпы қабылданған күріш өсіру технологиясымен салыстырғанда суғару суын пайдаланып, күріш өсірген жағдайда суды 30-40 %-ға дейін үнемдеуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Сонымен қатар, егіс алқаптарының тегістігін 5 см-ге келтіру керектігін, жо-лақпен, қарықпен және жыра көмегімен бастырып ілеспелі дақылдарды суару қосымша 20 %-ға дейін су үнемдеуге мүмкіндік береді және егіс алқабын сортаңданудан сақтайды. Сондықтан су үнемдеу технологиясын күріш ауыс-палы егістіктеріне ендіру суармалы алқаптардың сумен қамтамасыз етуін көтереді.

5. Өңір суармалы алқаптарында кәріз жүйесінің ашық көлденең түрі жобаланып қолданылуда. Уақыт өте келе кәріздің бұл түрінің тереңдігі азаюда. Осының салдарынан егістегі ыза су деңгейі көтеріледі. Қазір егіс алқаптарындағы ыза су деңгейі 1,5-2,5 м тереңдікте жатыр. Бұл топырақтың сортаңдануына себеп болуда. Сондықтан, алдағы уақытта кәріз – қашыртқы жүйесін тиісті қалпына келтіру жұмыстары орындалуы қажет.

6. Су үнемдеу технологияларын күріш суармалы жүйелерінде су-жер ресурстарын пайдаланғанда экономикалық бағалау күріш ауыспалы егісті-гінде дақылдарды өңдеудің бұрынғы жүйесімен салыстырғанда олардың тиімділігін көрсетеді. Пайда индексі 0,324-тен 0,585-0,624-ке дейін су үнем-деу, тиімді пайдалану технологиясында көтеріледі. Сондықтан, ауыспалы егістікте күріш және оған ілеспелі дақылдарды су үнемдеу, оны тиімді пай-далану технологиясымен өңдегенде облысымзда Сырдария өзені суын және жер ресурстарын пайдалану тиімдірек екенін көрсетеді.


Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған мақалалар тізімі

1. С.И. Қошқаров, Е.Н. Әлімбаев, Ж.М. Абуов. Қызылорда облысында Сырдария өзенінің суын егіске пайдалану мәселелері. Ғ 96. Ғылым, білім және иновация: жастардың ғылыми шығармашылығы // Жас ғалымдар еңбектерінің жинағы / Қызылорда; Тұмар, 2010.

2. С.И. Қошқаров, Е.Н. Әлімбаев, Ж.М. Абуов. Қызылорда облысы суармалы егістікте суды тиімді пайдалану Хабаршы №1(31) 2011.



РЕЗЮМЕ


АБУОВ ЖАНДОС МАХМУДОВИЧ


Проблемы эффективное использование воды реки Сырдарьи для орошение массивы Кызылординской области


Специальность 6М080500-«Водные ресурсы и водопользование»


Актуальность темы: повышенность антропогенные нагрузки на окру-жающей среды поставить на первой очередь спасения атмосферного воздуха, а сельское хозяйства предупредить необходимость эффективное использование воды и на обороте эксплуатировать природные ресурсы наибольшем количес-тве. Последние время подобные ситуации формировались в бассейне реки Сырдарьи. Обеспечения население с поливными водами стали неотложными проблемами, в регионе сложилось экологические проблемы, ухудшилась здо-ровья народа. Понижение уровней грунтовых вод сильно действоваль на фауну и флору окружающей среды.

Решение этих проблем должно опираться на богатый опыт эффективной использования воды, сохраняя их свойств.

На наш взгляд, проблема состоит в том, что эффективное использование воды, учитывая внедрение удобрений и повышение урожайность культуры, осуществляют экономить поливную воды. Мы видим возможность решения данной проблемы в теоретическиом осмыслении и обобщении позитивного опыта использование поливной воды в бассейне реки Сырдарьи. Таким обро-зом, актуальная значимость проблемы предопределила выбор темы исследо-вание «Проблемы эффективное использование воды реки Сырдарьи для орошение загоны Кызылординской области»

Цель исследования – на основе исследования будеть определено эффективное использование воды реки Сырдарьи в регионе.

Задачи исследования:

-
анализировать нынешное состояние поливной системы;

- определить коэффициента полезного действия поливной системы;

- оределить недостатки работы использование воды;

- определить новые методы обеспечение эффективное использование воды.


Объект исследование – Тугискенские, Жанакорган-Чиилинские, Кызылорда-Казалинские массивы.

Научная новизна исследования – новые методы и особенные пути ис-пользование воды на исследуемыми регионе.

Основные принципы исследование:

- эффективно использовать воды в поливной загоне Кызылординской области и повысить коэффициента полезного действия поливной системы;

- Закономерности и формирование экологических и мелиоративных состоянии в поливной загоне Кызылординской области:

- выявить основные факторы (повышение урожайности, новые технологии испльзование воды и т.д.) при эффективного использование воды.

Практическая значимость исследования состоить в том, что результаты исседовании опубликованы в научном семинаре «Сыр өңірі суармалы егіс алқаптарын экологиялық, мелиоративтік жағдайларын жақсарту мәселелері» (Кызылорда, 2011 г.) и научная конференция студентов и магистрантов «Студенттердің ғылыми-инновациялық шығармашылығы: зерттеулер тәжірибесі және басым бағыттары» (Кызылорда, 2011 ж.).

Выводы:

1. На оросительных системах Кызылординской области разменчены магистральные и межхозяйственные каналы общей протяженностью 2232 км. В настоящее время коэффициент полезного действия этих каналов составляет 0,6-0,65. То есть из-за инфильтрации воды через откосы и дна канала, а также из-за неудовлетворительного технического состояния теряетая 35-40 % воды. Для магистральных каналов и их ветвей коэффициент полезного действия не должен быть меньше 0,85-0,90. Основные потери воды магистральных каналов связаны с фильтрацией.

2. В целях эффективного использования водных ресурсов региона необходимо осуществление следующих мер:

- откосы и дно оросительных каналов выборочно должны быть покрыты геотекстилем (t=5мм) и сетчатой одеждой «Рено» (6х2х0,3). В этом случае фильтрация практически прекращается;

- это мероприятия допалнительно препятствует развитию сорной растительности, что увеличивает пропускную способность каналов;


- в резулотате КПД оросительной системы увеличаетсия с 0,60-0,65 до 0,80-0,85.

3. В 1983-96 годы урожайность основной культуры – риса была высокой. Однако в последующие годы урожайность риса понизились до 35-40% ц/га. . При этом фактическая оросительная норма риса увеличилась до 25-35 тыс. м3/га. Это в свою очередь обусловило не эффективное использование водных ресурсов региона.

4. Исследование покерами что при проведении перепланировки поверхности рисовых чеков и доведении ее ровности до 5 см возможно значительное уменьшение потерь воды на 35-40 %. Это обеспечивает благоприятное мелиоративное состояние на полях с сопутствующими культурами.

5. На орошаемых землях сейчас применяется открытый горизонтальный дренаж. Однако наши наблюдения показали, что их глубина сейчас уменьшилась до 1,0-1,5 м. Это снижает их мелиоративную эффективность. По нашим расчетам дренаж будет выполняет свою роль в полном объеме при глубине 2-2,5 м. По этому мы предлагаем провести работу по углублению горизонтального дренажа до 2,0-2,5 м.

6. Экономическая оценка водосберегающих технологий использования водно-земельных ресурсов на рисовых оросительных системах показывает их эффективность в сравнении с существующей системой возделывания культур в рисовом севообороте. Индекс доходности возрастает от 0,324 на контрольном варианте до 0,585 – 0,624 на вариантах водосберегающих технологий. Следовательно, водосберегающие технологии возделывания риса и сопутствующих ему культур в севообороте повышают эффективность водных и земельных ресурсов в низовьях реки Сырдарьи.


Summary


ABUOV ZNANDOS MAHMUDOVISH


Problems an effective utilization of water of the river of syrdarya for an irrigation files of Kyzylordinsky area at effective water use


SPECIALITY – 6М080500 – «Water resources and water use»

Relevance of the topic: high anthropogenic pressure on the surrounding environment to put on the first turn of air rescue, agriculture and prevent the need for efficient use of water on the back and exploit the natural resources the greatest koliches-TBE. The last time this type of situation formed in the Syrdarya basin. Ensure people with irrigation waters are pressing issues in the region has developed environmental problems worsened health-rovya people. The lowering of groundwater levels strongly deystvoval on the fauna and flora of the environment.

The solution to these problems must be based on the rich experience of effective water use, preserving their properties.
In our view, the problem is that the efficient use of water, given the introduction of fertilizers and crop improvement, shall save irrigation water. We see an opportunity to address the problem of theoretical interpretation and generalization of positive experience in the use of irrigation water in the Syrdarya basin. So-elcome Thus, the actual significance of the problem determined the choice of research topics tion "Problems of efficient use of water for irrigation, the Syr Darya pens Kyzylorda Oblast"
The purpose of the study - based on the study will determine how the use of water in the Syr Darya region.
Research objectives:
- Analyze the current state of irrigation systems;
- Determine the efficiency of irrigation systems;
- Oredelit disadvantages of the use of water;
- Identify new ways of ensuring the efficient use of water.
Object of research - Tugiskenskie, Zhanakorgan-Chiilinskie, Kyzylorda-Kazalinsk arrays.
The scientific novelty of the research - new methods and special ways of using the water used in the study region.
Basic principles of research:
- Efficient use of irrigation water in the paddock Kyzylorda region and increase the efficiency of irrigation systems;
- The laws and the formation of environmental and land-reclamation state of irrigated paddock Kyzylorda region:
- Identify the main factors (increased productivity, new technologies isplzovanie water, etc.) for efficient use of water.

Conclusions:

1. In order to irrigate the irrigation systems of Kyzylorda region of the Syr- Darya has main and inter-farm channels the total length of 2232.25 km. These channels simultaneously to get the water flow in irrigation systems in 1058 m3 / s at the maximum water level of the Syrdarya river. At present, the efficiency of these channels is 0.6-0.65. That is due to infiltration of water through the slopes and bottom of the channel, as well as a satisfactory technical condition of hydraulic kits obtained from 1058 m3 / s of water seepage loss puts 423.4 m3 / s. For the main channels and their blows Cove efficiency undue 0.75-0.80 lower. The main factors of water loss due to filtering of main channels. Connected with loss of water due to filtration processes to affect the irrigation of lands along the canal.


2. To increase the use of water resources in the Kyzylorda region need to provide a complete event. In this paper, for the plants to these problems provided the following output:


  • The use of new technologies of domestic materials and mount the slope of the bottom channel mattresses "Reno" (6h2h0, 3) on the basis of geotekstilovoy. (5mm), which reduces the coefficient of permeability at 0%;

  • When used in the production of these activities, protects the bottom and slopes of the channel filtering, sedimentation and weeds;
    - Allows increased efficiency of 0.6 to 0.88 m

3. Productivity of rice, which is the main cereal crops in the region 1983-1996 he was the harvest. Received from each sector 48-51 quintal of rice. After 1997, productivity of rice has decreased. The main factor is not doing a proper level farming practices, poor condition of planning paddy sowing speed, inadequate use of fertilizers and low productivity of minor crops, alfalfa. At the present time to irrigate the rice is served 25-30 m3 of water per hectare.

4. Seedling method of rice cultivation can save 60-70% of irrigation water compared to conventional technologies in the region of its cultivation. At the same time, introduction of irrigation accompanying rice crops in strips, furrows and hollows flooded with an additional reduction rules will provide irrigation to 25% compared to conventional flooding. Consequently, the introduction of water saving technologies paddy crop rotation will greatly enhance water availability for irrigated areas.
5. In the region of irrigated area uses an open horizontal drainage network. Decreases with time and depth of these drainage types. In this regard, increased groundwater fields. At this time, groundwater occurs in sowing speeds of 1.5-2.5 m. This turn puts salt-tailoring. According to this, further time should be carried out the reconstruction of drainage networks.

6. Economic valuation of water-saving technology of water and land resources for rice irrigation systems shows their effectiveness in comparison with the existing system of rice cultivation in the rotation. Yield index increases from 0.324 to 0.585 to control variant - 0.624 in the variants of water saving technologies. Consequently, water-saving technology of rice cultivation and its attendant cultural show in the rotation, use of water and land resources in the lower reaches of the Syrdarya river more efficiently.



<< предыдущая страница