shkolakz.ru 1 2 ... 8 9

Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь


Дзяржаўная ўстанова адукацыі
«Інстытут культуры Беларусі»

Установа адукацыі «Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
культуры і мастацтваў»


Беларуская

культура

сёння


Гадавы агляд


2010


Мінск

БДУ культуры і мастацтваў

2011


УДК 008(476)«2010»(048.8)

ББК 71.4(4Беи)я53

Б43


Аўтарскі калектыў:

І. В. Анціпенка, А. М. Бязуглы, А. П. Вешторт,
І. І. Галабурда, С. М. Гаўрылава, М. В. Кажура,
М. І. Казловіч, В. К. Кананюк, Л. А. Крушынская,
А. А. Мукалаў, В. В. Рымашэўскі, А. С. Сматрэнка,
Г. А. Смольская, С. І. Шарамецьеў, Э. Я. Швайко,
Д. Г. Шляхцін, У. А. Шышкін


Пад агульнай рэдакцыяй
намесніка Міністра культуры Рэспублікі Беларусь
Т. I. Стружэцкага


Беларуская культура сёння : гадавы агляд, 2010 /
І. В. Анціпенка [і інш.]; пад агул. рэд. Т. I. Стружэцкага; М-ва культуры Рэсп. Беларусь, Ін-т культуры Беларусі. — Мінск : БДУ культуры і мастацтваў, 2011. — 144 с.

ISBN 978-985-522-019-1.

Гадавы агляд змяшчае аналітычныя матэрыялы і статыстычныя звесткі аб дзейнасці ўстаноў і арганізацый галіны культуры. У артыкулах зборніка адлю­страваны найбольш значныя падзеі культурнага жыцця краіны за 2010 г.

УДК 008(476)«2010»(048.8)

ББК 71.4(4Беи)я53

ISBN 978-985-522-019-1 © Афармленне. Інстытут
культуры Беларусі, 2011


Прадмова

Нацыянальная культура з пункту гледжання дзяржаўнай палітыкі з’яўляецца неад’емным складнікам суверэнітэту краіны. У сваім выступленні на ІV Усебеларускім народным сходзе Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнка адзначыў: «Дабрабыт нацыі вызначаецца яе эканамічным патэн­цыялам. Зразумела, што без яго няма моцнай дзяржавы. Але і без развітай духоўнай культуры таксама няма дзяржавы. Культура фарміруе дух нацыі! Вось чаму на першы план вылучаецца задача маральнага выхавання чалавека, захавання і ўмацавання культурных і ідэалагічных асноў дзяржавы і грамадства. У Беларусі створаны неабходныя ўмовы для развіцця ўсіх відаў мастацтва і культуры».


2010 год звязаны са знакавай мяжой для сферы культуры ў рэалізацыі асноўных палажэнняў Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2006—2010 гг., заданняў, вызначаных Дзяржаўнай праграмай адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гг., Комплекснай праграмай развіцця сферы паслуг у Рэспубліцы Беларусь на 2006—2010 гг., Дзяржаўнай праграмай «Памяць Беларусі» (у частцы захавання дакументальных помнікаў у бібліятэках і музеях краіны).

Мінулы год стаў выніковым для Міністэрства культуры ў выкананні мерапрыемстваў галіновых праграм. Гэта, па-першае, праграма «Захаванне і развіццё культуры Рэспублікі Беларусь на перыяд 2006—2010 гг.», а таксама праграма «Развіццё музейнай справы на 2005 год і на перыяд да 2010 года», Праграма інфарматызацыі галіны культуры на перыяд да 2010 г., Праграма рэканструкцыі і тэхнічнага пера­абсталявання дзяржаўных тэатраў Рэспублікі Беларусь на 2004 — 2010 гг. Такім чынам, 2010 год з’яўляецца этапам справаздачы галіны культуры перад дзяржавай і грамадствам.

За апошні перыяд шмат што зроблена ў сферы культуры краіны. У сістэме Міністэрства культуры актыўна і плённа функцыянуюць 9 тыс. устаноў культуры, у якіх працуюць больш за 48 тыс. спецыялістаў. Новыя кадры па ўсіх творчых кірунках і прафесіях рыхтуюцца ў больш як паўтысячы музычных і мастацкіх школах, шэрагу сярэдніх спецыяльных устаноў і трох ВНУ. Унікальнай з’яўляецца сфарміраваная за апошнія гады дзяржаўная сістэма падтрымкі таленавітай мола­дзі. Шмат сёння робіцца дзяржавай у плане матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння культурных патрэб, рэстаўрацыі і абнаўлення буйных аб’ектаў культуры. Яскравай ілюстра­цыяй таму стала адкрыццё ў снежні Замкавага комплексу «Мір», памятніка гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі ХVI — ХХ стст.

Нацыянальная культура з’яўляецца адным з найважнейшых стратэгічных рэсурсаў краіны, які вызначае шляхі развіц­ця грамадства. Беларуская культура захавала сваю адметнасць і належыць да агульнаеўрапейскай культурнай спадчыны і сённяшняга дня сусветнай культуры. Сёння створаны спрыяль­ныя ўмовы для ўсебаковага развіцця беларускай культуры, духоўнага ўдасканалення нацыі.


Разам з тым, як адзначыў на ІV Усебеларускім народным сходзе Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнка, «патэнцыял нацыянальнай культуры недастаткова выкарыстоў­ваецца для фарміравання і ўмацавання міжнароднага іміджу краіны». Безумоўна, у іміджавых камунікацыях дзяржавы культура з’яўляецца найбольш эфектыўным рэсурсам пазіцыянавання краіны на замежныя аўдыторыі. Рэпутацыя Рэспублікі Беларусь у свеце як краіны з вялікім духоўна-маральным патэнцыялам грамадства, высокім узроўнем развіцця ўсіх форм традыцыйнай і сучаснай культуры будзе садзейнічаць умацаванню аўтарытэту дзяржавы і даверу да яе як да надзейнага партнёра і ў іншых сферах жыцця (такіх, як палітыка, эканоміка, права), станоўча паўплывае на інвестыцыйны клімат, развіццё міжнароднага турызму, міграцыйныя працэсы і інш.

У сферы культуры ёсць і такія праблемныя моманты, якія на сённяшні дзень яшчэ канчаткова не вырашаны. Шляхі і механізмы вырашэння многіх з іх закладзены ў Дзяржаўнай праграме «Культура Беларусі» на 2011—2015 гады (далей — Дзяржаўная праграма), якая зацверджана пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 26 снежня 2010 г. № 1905. Гэты дакумент распрацаваны ў адпаведнасці з даручэннямі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і на аснове канцэпцыі Дзяржаўнай праграмы, зацверджанай Прэзі­дыумам Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (пратакол пася­джэння Прэзідыума Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2010 г. № 13).

Дзяржаўная праграма ўпершыню прынята на ўрадавым узроўні і накіравана на вырашэнне найбольш актуальных праблем культурнага развіцця краіны. Мэтай яе з’яўляецца павышэнне сацыяльнай і эканамічнай эфектыўнасці функ­цыянавання сферы культуры.

Для рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы патрабуецца вырашэнне наступных задач:

захаванне і развіццё матэрыяльнай і нематэрыяльнай культурнай спадчыны;

забеспячэнне захаванасці Музейнага фонду Рэспублікі Беларусь і агульнадаступнасці музейных прадметаў;

забеспячэнне свабоднага і роўнага доступу да інфармацыйных рэсурсаў і бібліятэчных фондаў для розных груп насель­ніцтва;


развіццё прафесійнага мастацтва;

падтрымка айчынных вытворцаў прадукцыі кіна- і відэамастацтва і развіццё кінематаграфіі;

падтрымка і развіццё народнай творчасці;

развіццё сістэмы эстэтычнага выхавання, прафесійнай мастацкай адукацыі, падтрымка таленавітай моладзі;

удасканальванне навуковага забеспячэння сферы культуры;

умацаванне іміджу нацыянальнай культуры ў краіне і за мяжой;

удасканальванне нарматыўнай прававой базы і эканамічнае стымуляванне развіцця сферы культуры.

Галоўны акцэнт пры распрацоўцы Дзяржаўнай праграмы быў зроблены на інавацыйныя падыходы. Сярод асноўных інавацыйных кірункаў рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы вылучаюць:

стварэнне сістэмы нацыянальных прэферэнцый для культуры краіны;

прыцягненне прыватнага капіталу ў сферу культуры праз развіццё спонсарства і мецэнацтва;

развіццё механізмаў дзяржаўна-прыватнага партнёрства;

падтрымка культурных ініцыятыў і праектнай дзейнасці;

рэфармаванне сістэмы менеджменту, укараненне інавацыйных тэхналогій у практыку кіравання ў сферы культуры;

стварэнне ўмоў для эфектыўнага функцыянавання інстытута прадзюсарства;

павышэнне якасці, канкурэнтаздольнасці і інвестыцыйнай прывабнасці прафесійнай адукацыі ў сферы культуры і мастацтва;

павышэнне ўзроўню інавацыйнай накіраванасці навукова-даследчай дзейнасці;

эфектыўнае выкарыстанне дзяржаўных сродкаў на аснове навукова абгрунтаванага планавання ў адпаведнасці з прыярытэтамі дзяржаўнай культурнай палітыкі;

папулярызацыя беларускай культуры за мяжой.

Галоўнымі інавацыйнымі мерапрыемствамі Дзяржаўнай праграмы з’яўляюцца:

стварэнне сістэмы стымулявання паступленняў паза­бюджэтных сродкаў у сферу культуры (правядзенне Рэспубліканскага конкурсу «Мецэнат культуры», увядзенне апякунскіх саветаў пры нацыянальных і найбольш значных установах культуры, ажыццяўленне інфармацыйнай падтрымкі мецэнацкай дзейнасці ў сродках масавай інфармацыі);


правядзенне рэстаўрацыйных работ на найбольш знакавых аб’ектах гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі;

стварэнне Нацыянальнай электроннай бібліятэкі, новых рэсурсаў, такіх як электронная бібліятэка «Францыск Скарына — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар» і электронная бібліятэка «Radziviliana»;

укараненне інавацыйных тэхналогій у сферу культуры — ажыццяўленне поўнай камп’ютарызацыі дзяржаўных музеяў і бібліятэк, стварэнне электронных і Internet-рэсурсаў па культуры;

стварэнне прынцыпова новых канцэпцый Дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і Нацыянальнага гістарычнага музея;

стварэнне Рэспубліканскага цэнтра рэстаўрацыі і кансервацыі;

стварэнне Нацыянальнага Internet-партала «Музеі Беларусі»; правядзенне Нацыянальнага музейнага фестывалю «Інтэр-музей-Беларусь»;

стварэнне дзяржаўнай установы «Цэнтр беларускага кіно»;

вытворчасць фільмаў са статусам «нацыянальны»;

арганізацыя і правядзенне штогадовага Рэспубліканскага конкурсу тэатральнага мастацтва «Нацыянальная тэатральная прэмія»;

заснаванне Нацыянальнай музычнай прэміі Рэспублікі Бела­русь;

адраджэнне народных промыслаў і рамёстваў;

правядзенне навуковых даследаванняў па розных кірунках мастацтва, захаванню і рэпрэзентацыі гісторыка-культурнай спадчыны, развіццю прафесійнай і народнай творчасці, якія накіраваны, у першую чаргу, на вызначэнне далейшай стратэгіі развіцця культуры краіны;

адкрыццё культурных цэнтраў Беларусі за мяжой (у Расій­скай Федэрацыі, Рэспубліцы Літва, Рэспубліцы Латвія, Федэратыўнай Рэспубліцы Германія), пашырэнне колькасці і геа­графіі культурных акцый у замежных краінах;

распрацоўка і рэалізацыя міжгаліновай праграмы «Беларусы ў свеце»;

рэалізацыя спецыяльнай праграмы навучання і стажыровак студэнтаў ВНУ за мяжой, запрашэнне вядучых замежных выкладчыкаў у навучальныя ўстановы Беларусі.

У выніку рэалізацыі задач і дасягнення паказчыкаў Дзяржаўнай праграмы ўзрасце сацыяльная і эканамічная эфектыўнасць функцыянавання галіны культуры за кошт рацыянальнага і эфектыўнага выкарыстання дзяржаўных рэсурсаў, прыцягнення дадатковых пазабюджэтных інвестыцый у

сферу культуры, развіцця пазабюджэтнай камерцыйнай дзейнасці, адаптацыі сферы культуры да функцыянавання ва ўмовах рыначнай эканомікі.

Рэалізацыя мерапрыемстваў Дзяржаўнай праграмы

дазволіць:

стварыць перадумовы, умовы і дзяржаўныя гарантыі для духоўнага ўдасканальвання грамадства ў адпаведнасці з агульначалавечымі каштоўнасцямі і традыцыйнымі каштоўнасцямі народаў Рэспублікі Беларусь;

забяспечыць максімальную даступнасць культурных
даброт і адукацыі ў сферы культуры, пераадолець дыспрапорцыі, выкліканыя рознай ступенню забяспечанасці насельніцтва паслугамі сферы культуры ў гарадской і сельскай мясцовасці;

будзе спрыяць:

фарміраванню адзінай культурна-інфармацыйнай пра­сторы;

інтэграцыі беларускай культуры ў сусветны культурны працэс;

фарміраванню і замацаванню пазітыўнага культурнага іміджу Рэспублікі Беларусь.

* * *

Гадавы агляд («Беларуская культура сёння») змяшчае аналітычныя матэрыялы і статыстычныя звесткі па выніках работы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і падведамасных арганізацый за 2010 г.


Аб рабоце калегіі

У 2010 г. калегіяй Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь прыняты шэраг важных рашэнняў па пытаннях развіцця сферы культуры.

Вынікі працы галіны ў 2009 г. і задачы арганізацый культуры на 2010 г. былі разгледжаны на пашыраным пасяджэнні калегіі ў студзені.

У мэтах павышэння ўзроўню прававога рэгулявання дзейнасці арганізацый культуры і іх работнікаў прынята рашэнне забяспечыць: унясенне змяненняў і дапаўненняў у законы аб музеях і Музейным фондзе, аб кінематаграфіі; перагляд тыпа­вых штатаў устаноў культуры і сярэдніх спецыяльных уста­ноў адукацыі ў галіне культуры; падрыхтоўку нарматыўных прававых актаў, якія б дазволілі рэалізоўваць білеты на культурна-відовішчныя мерапрыемствы з выкарыстаннем камп’ютарных тэхналогій; распрацоўку нарматыўных прававых актаў, якія рэгулююць дзейнасць сеткі бібліятэк і функцыянаванне міжбібліятэчнага абанемента; правядзенне актуа­лізацыі пераліку матэрыяльных гісторыка-культурных ка­штоўнасцей, якія вызваляюцца ад абкладання падаткам на нерухомасць і платай за зямлю; падрыхтоўку нарматыўных прававых актаў па пытаннях заахвочвання работнікаў арганізацый культуры; унясенне прапановы па змяненнях ва Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 мая 2008 г. № 259 «Аб арганізацыі гастрольна-канцэртнай дзейнасці» з улікам падтрымкі беларускіх артыстаў і творчых калектываў.


З мэтай падтрымкі і далейшага развіцця нацыянальнага прафесійнага мастацтва прыняты рашэнні па правядзенню ў Рэспубліцы Беларусь Нацыянальнага тэатральнага конкурсу, Рэспубліканскай выстаўкі сучаснага выяўленчага мастацтва, распрацоўцы канцэпцыі стварэння ў Рэспубліцы Беларусь сістэмы прадзюсарства ў сферы эстраднага музычнага мастацтва, правядзенню сумесна з Белтэлерадыёкампаніяй конкурсу «Нацыянальная музычная прэмія краіны», падрыхтоўцы прапаноў па арганізацыйных, юрыдычных, эканамічных пытаннях развіцця кінапрадзюсарства ў галіне кінавытворчасці.

У канцы студзеня 2010 г. калегія Міністэрства культуры разгледзела прапановы арганізацый і працоўных калектываў па вылучэнню кандыдатур на суісканне Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры.

На пасяджэнні калегіі, якое адбылося ў лютым, разгле­джаны вынікі кантрольна-рэвізійнай работы ў 2009 г., спаборніцтва за эканомію і ашчаднасць, вынікі рэспубліканскага агляду-конкурсу абласных метадычных цэнтраў народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы.

У сакавіку на сумесным пасяджэнні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і калегіі Міністэрства культуры прынята Праграма навуковага супрацоўніцтва на 2010—2015 гг.

На пасяджэнні калегіі, якое адбылося ў красавіку, разгледжаны пытанні аб ходзе выканання плана мерапрыемстваў па рэалізацыі канцэпцыі развіцця кінематаграфіі Рэспублікі Беларусь на 2009—2014 гг., а таксама вынікі рэспубліканскага спаборніцтва на лепшую арганізацыю працы ўстаноў культуры і мастацтва па канцэртным і тэатральным абслугоўванні сельскага насельніцтва ў 2010 г., вынікі агляду-конкурсу на лепшую ў 2010 г. установу культуры сістэмы Міністэрства культуры па ахове працы і прафілактыцы вы­творчага траўматызму. Кіраўнікі ўпраўленняў культуры аблвыканкамаў праінфармавалі калегію па пытанні ўводу ў эксплу­атацыю аб’ектаў культуры аграгарадкоў у 2005—2009 гг.

Ход выканання (студзень—сакавік 2010 г.) арганізацыямі галіны асноўных мэтавых паказчыкаў прагнозу сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь, устаноўленых Міністэрству культуры на 2010 г., разгледжаны на майскім пасяджэнні калегіі. Таксама разгледжана пытанне аб дзейнасці ўпраўленняў Міністэрства культуры па павышэнню эфектыўнасці работы з кадрамі ў арганізацыях рэспублікан­скага падпарадкавання.


Меры па паляпшэнню развіцця музычна-эстраднага мастацтва сталі прадметам абмеркавання на пасяджэнні калегіі ў ліпені. Калегія ў цэлым адобрыла праект канцэпцыі развіцця ў Рэспубліцы Беларусь сістэмы прадзюсарства ў сферы эстраднага музычнага мастацтва, а таксама прыняла рашэнне падрыхтаваць праекты нарматыўных дакументаў: аб унясенні дапаўненняў у Падатковы кодэкс Рэспублікі Беларусь аб дадатковых ільготах пры аказанні спонсарскай (бязвыплатнай) дапамогі, у Грамадзянскі кодэкс — аб асаблівасцях ахвяравання работ (паслуг) для арганізацый і ўстаноў культуры; Палажэння аб устанаўленні нагруднага знака «Мецэнат культуры»; Палажэння аб парадку арганізацыі гастрольна-канцэртнай дзейнасці на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь з улікам вызвалення арганізатараў ад выдачы пасведчання на права арганізацыі і правядзення мерапрыемстваў з удзелам беларускіх выканаўцаў і калектываў; Палажэння аб абмежаванні выкарыстання ў канцэртах фанаграм.

У канцы ліпеня 2010 г. на пасяджэнні калегіі разгле­джаны меры па выхадзе падпарадкаваных Міністэрству культуры дзяржаўных арганізацый і акцыянерных таварыстваў на бясстратную працу.

У жніўні адбылося выязное пасяджэнне калегіі ў Брэсцкай вобласці, на якім разгледжана дзейнасць органаў кіравання і ўстаноў сферы культуры па рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гг.

На пасяджэнні калегіі, якое адбылося ў верасні, абмеркаваны пытанні выканання за студзень—жнівень 2010 г. падпарадкаванымі Міністэрству культуры дзяржаўнымі арганіза­цыямі і акцыянернымі таварыствамі паказчыка па росту сярэднямесячнай заработнай платы, даведзенага Міністэрству культуры, а таксама пытанне аб падрыхтоўцы арганізацый культуры да працы ў асенне-зімовы перыяд 2010/2011 гг.

У кастрычніку калегія разгледзела інфармацыю Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь аб парушэннях заканадаўства ў галіне аховы гісторыка-культурнай спадчыны і прыняла адпаведнае рашэнне.

На пасяджэнні калегіі ў лістападзе ўвагу засяродзілі на пытаннях аб дзейнасці Цэнтра беларускай драматургіі і рэжысуры пры Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі, а таксама на няшчасных выпадках, якія адбыліся ў сферы культуры ў 2010 г., і мерах з мэтай прадухілення росту траўматызму ў падпарадкаваных Міністэрству культуры аргані­зацыях.


С. І. Шарамецьеў,
начальнік аддзела кантролю і справаводства
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь


Ахова гісторыка-культурнай спадчыны

Дзяржаўная палітыка ў сферы аховы спадчыны накіравана на ахову духоўных, мастацкіх і дакументальных уласцівасцей гісторыка-культурнай спадчыны, на адраджэнне і захаванне патэнцыялу культурнай спадчыны і яго развіццё, захаванне самабытнасці культуры беларускага народа і нацыянальных традыцый, павышэнне адказнасці ўласнікаў і ўладальнікаў гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Згодна з кірункамі, вызначанымі заканадаўствам Рэспублікі Беларусь у сферы аховы гісторыка-культурнай спадчыны, Міністэрствам культуры сістэматычна ажыццяўляецца шэраг мерапрыемстваў па ўліку, захаванню, утрыманню, адпа­веднаму рацыянальнаму выкарыстанню і аднаўленню аб’ек­таў гісторыка-культурнай спадчыны.

Адлюстраваннем працы па выяўленню і ўліку гісторыка-культурных каштоўнасцей з’яўляецца вядзенне Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, у якім адзначаны 5382 аб’екты спадчыны. З іх: 5242 — нерухомыя матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці, 75 — рухомыя матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці і 65 — нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці (гл. табл.).


Табліца

Звесткі аб нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцях,
якія ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей
Рэспублікі Беларусь, па відах у разрэзе абласцей



Вобласць

Колькасць

У тым ліку помнікі:

архітэктуры

гісторыі

мастацтва


археалогіі

горада-будаўніцтва

запаведныя мясціны

Брэсцкая

741

340

227

8

162

4

0

Віцебская

921

290

255

4

368

2

2

Гомельская

864

167

311

8

377

1

0

Гродзенская

720

290

96

4

329

1

0

Мінская

657

194

151

4

305

1

2

Магілёўская

1046

120

101


4

820

1

0

г. Мінск

293

242

17

28

5

1

0

Усяго

5242

1643

1158

60

2366

11

4



следующая страница >>