shkolakz.ru 1 ... 4 5 6 7

ІII – тарау. Кµрсеткіштерді талдау жєне “ЖШС “Бағара” µндірістік кєсіпорында ќаржы т±раќтылыќ дєрежесін табу.


3.1– Баланс активтері мен пассивтері ќ±рамы мен ќ±рылым динамикасы кµрсеткіштерін есептеу.


“ЖШС Бағара” кєсіпорында активтердіњ µзгеруін есептейтін кµрсеткіштер кєсіпорынныњ м‰ліктік жаѓдайы туралы кµрсеткіштер арќылы сипатталады.


  1. ¤ндірістік маќсаттаѓы 1 М‰лік коэффициенті кєсіпорынныњ µндірістік потенциалын сипаттайды. Ол тµмендегідей аныќталады.

КП=


КП1=


КП2=

Б±л жаѓдайда б±л кµрсеткіштегі нормал шек ќою: КП0,5 есептелінеді.

Коэффициентіњ тµмендегені негізгі ќорлардыњ есебінен µзгерген. Негізгі ќорлардыњ өсуі нєтижесінде ќорланѓан тозу кµбейген, м±ныњ нєтижесінде активтердіњ ќ±ны 18154 мыњ тењгеге кµбейген. Соныњ себебінен коэффциент тµмендеген.

2. Субъект активтерініњ ж±мылдыру коэффициенті тµмендегідей формуламен белгіленеді.


КМОБ=

КМОБ1= КМОБ1=


Ж±мылдыру коэффициентін жоѓарылады кєсіпорын ‰шін тиімді болып есептелінеді.

3. Ж±мылдырѓан жєне ж±мылдырылмаѓан араќатынас коэффициенті тµмендегідей формуламен белгіленеді.

КМН= КМН1= КМН2=



Б±л кєсіпорында ж±мыс коэффициенті тµмен дєрежеде, нормал дєреже КМН0,5 болу тиіс. Б±л кєсіпорында аѓымдаѓы активтер жетіспейді ол ‰шін ±заќ мерзімді активтерді азайту керек.

4. Негізгі ќ±ралдардыњ наќты ќ±н коэффициенті.

Тµмендегі формуламен белгіленеді. Б±л м‰мкіндіктердіњ активте 50% кем болмауы керек.

КРОС=

КРОС1= КРОС2=

Есеп дєурінде коэффициент барша активтер ќ±ныны кµбеюі есебінен тµмендеді.

5. Негізгі ќ±ралдардыњ техникалыќ жаѓдайын сипаттайтын кµрсеткіш – тозу коэффициентті. Ол 50 % тен жоѓары болмау керек.

Ол былай есептелінеді:

Кизи=

Кизн1 = Кизи2 =

Тозу кэифицентініњ µсуі – тиімді жаѓыдай емес. Тозу ќарќыныњ кµбеюі нєтижесінде негізгі құралдардың бастапќы ќ±ны тµмендейді. Ќалдыќ ќ±ны азаяды.

Баланс активтерініњ ќ±ру кµздеріне талдау жасаѓанда м‰ліктердіњ т‰суі, сатып алынуы және жасалуы жаѓынан олар меншікті жєне ќарыз капиталдары есебінен ќалыптасады. Олар арасындаѓы ќарым ќатынас олардыњ ќаржы т±раќтылыѓын аныќтайды. Меншікті капитал мен міндеттемелердіњ жиынтыѓы – жиынтыќтық капиталды ќ±райды.

Жыл басында =149200 + 8517=157717

Жыл аќырында= 132478+43398=175876

  1. Тєуелсіз коээфицент. Б±л субьектініњ ќарыз ќаржыларына тєуелсіз жаѓыдайын білдіреді.


Кн.,=

Кн.,= Кн.=

Ењ тµменгі кµрсеткіш:- 0,5 – 0,6 болуы ќажет. Іс жүзінде тµмендеген, дегенмен минималды дєрежеден тµмен емес.

  1. Ќаржыландыру коэфицентті, б±л кєсіпорынныњ ќаржылыќ т±раќтылыѓын сипаттайды ол тµмендегідей формула арќылы аныќталады.

Кф=


Кф1= Кф2=

Б±л дєрежеде жоѓары болѓан сайын банкілер мен инвесторлар ‰шін ќаржыландыруѓа ±мтылу жоѓары болады. Б±л коэффициент субъектініњ ќанша бµлігі µзініњ меншікті ќаржылар арќылы жєне ќарыз ќаржылар арќылы іске асќандыыѓн білдіреді. 1- ден тµмен болмаѓаны тиімді болады.

  1. Ќарыз жєне меншікті ќаржылар араќатынасы коэффициенті. Нормал жаѓдай: К3/С=<1.

КЗ/СЧ=

КЗ/С1= КЗ/С2=

  1. Ќаржы т±раќтылыѓы коэффициенті немесе инвестициялардыњ орнын толтыру коэффициенті.


Кф4=

КФу1= КФу2=


Нормал жаѓдай 0,75 < КФу0,9

Себебі ±заќ мерзімді міндеттемелер кєсіпорында жоќ.

Пассив µзгерісіндегі кµрсеткіштерді есептеу.


  1. Меншікті айнымалы капитал. Оны аныќтау ‰шін тµмендегідей формула ќолданылады.

СО.К= меншікті капитал - ±заќ мерзімді актив.

СОК1= 149200 – 132182 = 17018.

СОК2= 132478 – 123442 =9036.

Азайѓаны ќолайсыз тенденция.

  1. Ж±мылдыру коэффициенті.

Тµмендегідей формуламен аныќталынады. КМ=

КМ1= КМ2=

Оны оптимал мөлшері Км0,5 болуы қажет.

3. ТМЗ-ның орнын толтыру коэффициенті. Ол былай анықталады.

,

Нормал жағдай төмендегідей көріністе болу қажет:




Қаржы жағдайы тұрақтылық жағдайына қарай 4 типке жіктеледі.

  1. Қаржы жағдайының абсалют тұрақтылығы мынадай жағдайда қалыптасады: Сок>ТМЗ

  2. Қаржы жағдайының нормал тұрақтылығы теңсіз жағдайда сипатталады. Сок/д>ТМЗ<ОИ

Бұнда Сок/д – меншікті айналмалы капитал және ұзақ мерзімді активтер. ТМЗ – тауарлы – материлдық запастар; ОИ – негізгі қайнар көздер

  1. Қаржы жағдайының тұрақсыздығы теңсіз ситуация сипатталған жағдайда болады ТМЗ>ОИ немесе ОИ<ТМЗ


  2. Дағдарысқа ұшыраған қаржы жағдайы бұл алдындағы теңсіздікке субьектінің несиесі мен қаржысы болған жағдайда көрінеді. Бұл көбінесе өз мезгілінде төленбеген, төлем мерзімі өткен кредиторға айтылады.

ЖШС “Бағара” өндірістік кәсіпорында бұл жағдай төмендегідей ситуацияда көрінеді.

  1. Жыл басында абсолют тұрақтылық.

  2. Жыл соңында нормал тұрақтылық




    1. Кєсіпорынныњ тµлем ќабілеті мен несие ќабілетіне

талдау жасау.

1. Кєсіпорынныњ тµлем ќабілеті тµлем ќабілеті коэффициентімен аныќталынады.

КПЛСП=

КПЛС1=тµлем ќабілеті емес.

КПЛС2=тµлем ќабілеті бар.

2. ¤тімділіктіњ көрсеткішімен анықталынады өтімділіктің динамикалық кµрсеткіші=;

Өтімділіктіњ динамикалыќ кµрсеткіші кєсіпорында тµмендегідей жаѓдайда.

¤тім.дин.кµрс.=

Орташа аѓымдаѓы міндеттемелер =


3. Абсалюттік µтімділік коэффиценті.

Б±л аќшалай ќаржылар жєне жылдам реализация етілетін ќ±нды ќаѓаздардыњ ењ ш±ѓыл жєне ќысќа мерзімді міндеттемелерге болѓан ќатысы арќылы аныќталынады.

Кабс 1 = Кабс 2 =

Оныњ нормал маѓынасы: Кабс ≥ 0,2 ÷ 0,5 .

4. Аралық орнын толтыру коэффициенті = ;

КПРОМ.ПОК1=; КПРОМ.ПОК2=;

Нормал жағдай бағасы Кnm1.


  1. Ағымдағы өтімділік коэффициенті

=

Кmл1= Кmл2=

Бұл көрсеткіштің нормал мағынасы ; Кmл2 немесе 1< Кmл<3.

Кәсіпорынның кредиттік қабілетіне талдау жасағанда ең негізгі көрсеткіш болып өтімділіктің әртүрлі коэффициентері мен кәсіпорынның табыстылығы болып есептеледі.

Кәсіпорынның табыстылығы төмендегідей белгіленеді.

Кm=

Табыстылық к/01=


Табыстылық к/02=

“ЖШС Бағара” өнеркәсібінде жиынтық копиталдан өсуі – табысты қызмет тенденциясын сипаттайды, оның тиімділігі мен табыстылығын білдіреді. “ЖШС Бағара” өндірістік кәсіпорынды –талдау жасалынып жатқан кезеңде капиталдың жиынтығы көбейді, мұның өзі кәсіпорынның табыстылығының жоғарлануына алып келді, ал бұл жағдаий өндірістік кәсіпорынның қаржы жағдайының тұрақтылық дәрежесіне тікелей әсер етті. Сол себепті жылдың басында қаржылық жағдай абсалюттік тұрақтылығымен байқалады, жыл бойында өндірістік кәсіпорын 35000 тенгеге қысқа мерзімді несие алды, нәтижеде несиелік қарызы 1084 тенгеге (4143-5227) асты. Кәсіпорында зиянның нәтижесі 16722 теңгеге көбейгендігіне қарамастан, өндірістік кооператив салық бойыншыа 1203 теңге қарызын өтей алды. Қысқа мерзімге алған несие зияанын және салықтар бойынша қарыздардың кейбір бөлімдерін төлеуге жағдай жасалды. Бірақ міндеттемелердің қолайсыз ұлғаюы жиынтық капиталды 18159 мың тенгеге көбейтті.

Банкирдің несиелік қабілетін анықтауда өтеудің аралық коэффициентін қолданумен бірге жалпы өтімділік коэффициенті де пайдаланылады. Егер

К0 <1-болса кәсіпорынның төлем қабілеті болмайды, бұндай жағдайда несие ерекше шартты жағдайда ғана беріледі. Егер бұл коэффициент 1-1,5 аралығында болса қарыздарды іздестіруде тәуекелділік етіледі. Ал коэффицент 1.5 - тен жоғары болса қарызды қаитаруды кепілдік беріледі, оның қарызды қайтаруға шамасы жетеді.


3.3 Балансты өтімділік дәрежесін анықтау және оның көрсеткіштеріне талдау жасау. Жеделдік дәрежесін анықтау.


А1 Ең көбірек өтімді активтер. Барша ақшалай қаржылармен құнды қағаздар, барлығы жиналып жылдың басында 81000 теңге болса, ол жылдың соңында 1521 мың тенге болды. Ең жоғары жұмылдырылған бөлім болып есептелінеді.

А2 Жылдам реализация етілетін активтер бұған қысқа мерзімді дебиторлық қарыздар мен басқа активтер кіреді. Бұның жиынтығы жыл басында 14556 мың тенге болса, жыл соңында 25681 мың тенгеге көбейді.


А3 Баяу реализация етілетін активтер. Бұған баланс активінің екінші бөліміндегі “ТМЗ ” мен баланс активтерін бірінші бөлімдегі “ұзақ мерзімді инвеститциялар” кіреді. Бұған “алдағы кезеңде жұмсалатын шығындар” алынып тасталынады.

Бұл жыл басында 10866 + 14375=25231мың тенге болса, ал жыл соңында 14365 + 11534 =25899 мың тенгеге жетті.

А 4. Күрделі, қиын реализация етілетін активтер. Бұған баланс активінің бірінші бөлімі кіреді, тең бұның жиынтығын алдынғы топқа кірген статьяларды айырып тастауы тиіс. Бұл жағдай жыл басанды: 132182 - 14365 = 117817 болса ал жыл соңында 1203442 – 14365 = 109077 мың тенге болды.

Баланс пассивтері оның төлеу жеделдігі бойынша төмендегідей топтарға бөлінеді.

П1 Ең көбірек жедел міндеттемелер. Бұған қысқа мерзімді қарыздар, ссудалар, өз мерзімінде төленбеген басқа қысқа мерзімді міндеттемелер және жұмысшылар үшін берілген ссудалар кіреді.

Б±л жыл басында: 4143+2569+1805=8517 мыњ тенге болса, ал жыл соњында: 5227+1366+1805=8398 мыњ тенге болады.

П2. Ќысќа мерзімді міндеттемелер : Б±л ќысќа мерзімді несиелер мен ќарыздар, сонымен бірге ж±мысшылар ‰шін берілген ссудалар. Б±л жылдыњ басында жоќ болып, жыл соњында 35000 тенгені ќ±райды.

П3. ¦заќ мерзімді міндеттемелер. Б±ѓан ±заќ мерзімді несиелер мен ќарыздар кіреді. Б±л кєсіпорынныњ балансында болмаѓан.

П4. Т±раќты міндеттемелер. Б±ѓан баланс пассивініњ І-ші бµліміндегі “Меншікті капитал” статьиясы кіреді. Б±л топтыњ жиынтыѓынан баланс активіндегі “Болашаќ кезењніњ шыѓыстарын” статьиясын кемейту керек.

Б±л жылдыњ басында 149200-32=149168 болса, жыл соњында 132478 болады.Жоѓарыда берілген топтардаѓы мєлметтерді салыстырѓанда тµмендегідей жаѓдай болады.

Жыл басында: Жыл соњында:

А1:81<П1:8517 А1:15219>П1:8398

А2:14556>П2:0 А2: 25681 < П2: 35000


А3: 25231 > П3: 0 А3: 25899 > П3: 0

А4: 117817 < П4: 149168 А4: 109077 < П4: 132478.





Б±л берілген ж‰йелерде жылдыњ басында кейбір ауытќулар байќалады- бірінші тењсіздік, ал жылдыњ соњында – екінші тењсіздік ќарама – ќарсы белгіге ие болады: б±л жаѓыдай баланстыњ µтімділігі кµбірек немесе азыраќ дєрежеде абсалюттен айырмашылыќ етеді.

Актив пен пассивтердің бір топтағы статьияларының жиынтығын салыстырғанда ол жуақтағы түсі мен төлем ара қатынасын білдіреді, яғни жылдың басында кәсіпорынға ақша қаржылары қажет етілген еді және ол оның түсімін 3 ай бойы күткен болатын. Актив пен пассивтердің екі топтағы статьяларын салыстырады: П2 қысқа мерзімді міндеттемелердің А2 – жылдам реализация етілетін активтерден жоғары болуы жылдың соңында төмендегідей жағдайдың болғандығын білдіреді: “ЖШС Бағара” өндірістік кооперативінің ағымдағы есеп беру жылында қысқа мерзімді несиені алып, бұнысымен ол қысқа мерзімді міндеттемелерді көбейтеді нәтижеде дебиторлық қарызбен басқа ағымдағы активтерді асырады. Бұл жағдай кәсіпорын өзінің борыштарын өткізіп жіберу мүмкіндігін білдіреді, себебі дебиторлық қарыз қаржы тұрақтылығына қауіп туғызуы мүмкін және дебиторлық қарыздың барлығыда шұғыл ақшаға айнала беруі мүмкін емес, тағы өз мезгілінде төлемеу ірі пеня мен айыппұлдардың көбею төлеу қауіпін туғызады.

Баланс активтері мен пассивтердегі бірінші- екінші топтарды салыстырғанды өндірістік кооперативті ағымдағы өтімділікті анықтау мүмкін, ол жақын аралық уақыттағы төлем қабілкеттілігін туралы куәлік бере алады.


III - топтағы теңсіздікті орындау мынаған негізделеді: Есеп беру кезеңі үшін баяу реализация етілетін активтер ТМЗ – ның көбею есебінен ұлғаяды, ал ұзақ мерзімді қаржы инвеститциялары өз дәрежесінде өзгермей қалады және сол кезең үшін кәсіпорынды ұзақ мерзімді міндеттемелерге ие бола алмайды. Берілген мәліметтер бойынша актив пен пассивтердің IV – топтағы статьяларды салыстырғанда субъект меншік иелері алдыда өзінің меншіктемелірін жабады.

Б±л ситуация “АШМ Орталық Сервис” µндірістік кооперативінің ќолайлы жаѓыдайда екендігін білдіреді.

Жалпы µтімділік коэффиценті кµмегі арќылы субьектініњ тµлем ќабілеттілігіне жєне ќаржылыќ ситуацияны µзгергеніне жалпы баѓа беріледі. Оныњ нормал маѓынадаѓы дєрежесі 0,9 – дан тµмен болмауы тиіс, ал тєжірибеде жыл ‰шін 1,75 тен 1,38 дєрежеге тµмендеген , дегенмен б±л дєрежені нормал ќ±былыс деп айтуѓа болады.


ЌОРЫТЫНДЫ:

Кєсіпорынныњ ќаржы т±раќтылыѓына талдау жасау ќарастырылѓаннан соњ тєжірибеде, оныњ ішінде “ЖШС Бағара” µндірістік кооперативінде ќаржы т±раќтылыѓы туралы ќойылѓан мєселеніњ ќолдануында аныќталынѓан наќты фактілі жаѓыдайларѓа ќортынды жасалуѓа м‰мкін болады.

Елімізде кєсіполрындардыњ нарыќтыќ ж±мыс жаѓыдайѓа µтуіне байланысты кєсіпорынныњ ќаржы жаѓыдайыныњ т±раќтылыѓы туралы мєселе негізгі өткір болып есептелінеді жєне оныњ сауыќтыру, тиімділігін артыру жолдары іздестірілді. Ќазіргі жаѓыдайда кєсіпорынныњ ќаржылыќ т±раќтылыќ µнімді реализация етуден алынатын табысты т±раќты және бір ќалыпты етеді, сонымен бірге ол µндірістіњ татыстылыѓын сипаттайды.

“ЖШС Бағара” µндірістік кооперативінде ќаржылыќ жаѓыдайы т±раќтылыѓына талдау жасау сол кєсіпорынныњ белгіленген кезењ ішінде ќаржы ресурстарын ќай дєрежеде д±рыс, тиімді басќарѓандыѓын білдіреді жєне аныќтайды.

Ќаржы т±раќтылыѓы кµрсеткіштерін есептеу кезінде кєсіпорынныњ б±л жаѓыдайы нормал маѓыналы дєрежеде болѓандыѓын кµрсетті. Дегенмен “ЖШС Бағара” µндірістік кооперативі т±раќтылыќ дєрежесі жаѓынан жыл басында оныњ ќаржылыќ жаѓыдайы абсалют т±раќты деп баѓаланады, есеп беру кезініњ соњында кєсіпорынныњ жаѓыдайы нормал т±раќтылыќ дєрежесінде екендігі аныќталынады. Б±л жаѓыдайѓа µндірістіњ ішкі жєне сыртќы факторлары єсер етті: Олар мыналар: негізінен б±л м‰лік пен ќаржы ресурстардыњ жаѓыдайлары жєне б±ѓан запастары мен резервтері олардыњ ќ±рамы мен ќ±рлымы кіреді яѓни ТМЗ- ны кµбейту жєне меншікті капитал мен ±заќ мерзімді активтерді ќысќарту есебінен меншікті айналмалы капиталды тµмендету.


Нарыќты ќатынастар жаѓыдайында кєсіпорын µзініњ ±намды экономикалыќ потенциялын, аброй- ќадірін жєне ‰міттілігін саќтаѓан. “ЖШС Бағара” µндірістік кооперативі тµлем ќабілеттілігі жєне бєсеке ќабілеттілігі бар кєсіпорын болып есептелінеді. Кєсіпорын µзініњ барлыќ м‰мкіндіктерін іздеп єрі толыќ пайдаланып экономикалыќ жаѓыдайды жаќсартќан: µзініњ м‰ліктерін толыѓымен ж±мылдырѓан, оныњ айналымдылыѓын асырѓан, тездеткен, µзініњ активтерін ‰немді єрі тиімді орналастырѓан жєне µзініњ тєуелсіздігін саќтаѓан.


Пайдаланѓан єдебиеттер тізімі:


1. Д‰йсенбаев К.Ш. “Аудит и анализ в системе упровления финансами” Алматы “Экономика” 2000 ж.

2. Ковалев С.И. “Аудит финансового положения предприятия “Алматы 2000 г.


  1. Совицкая Г.В. “Анализ хозяистевеной деятельности предприятий” Минск 2000 г.

  2. Д‰йсенбаев К.Ш. “Анализ финансового положения предприятий” Учебное посовие. Алматы 1998 г.

  3. Ришар Г.С. “Аудит и анализ хозяиственной деятельности предприятий” Москва 1997 г.

  4. Артеменно В.Г Белендир М.В. “Финансовой анализ ” Москва 1997 г.

  5. Радостовен В.К. таѓы басќа “Кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есеп” Алматы 2003 ж.

  6. К‰лімжаев Ќ.К. таѓы басќа “Бухгалтерлік есеп принцптері” Оќу ќ±ралы: Алматы “Экономика” 2003 ж.

  7. Єбдіќалыќов Т.Є. “Аудит жєне бухгалтерлік есеп ” Оќу ќ±ралы:

Алматы “Ќазаќ университеті” 2000 ж.






<< предыдущая страница